Αναζητώντας την Ελένη .....

                        

Η Ωραία Ελένη αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά και διαχρονικά σύμβολα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Για χιλιάδες χρόνια, ποιητές, συγγραφείς, καθηγητές και ακαδημαϊκοί προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τη μορφή της, ταλαντευόμενοι ανάμεσα στην μαγική γοητεία της και στην απόλυτη καταστροφικότατη της.

“Πόσο φρικτά μοιάζει στην όψη η Ελένη” …, είναι η πρώτη, για την Ελένη  φράση του, αυτή η φοβερή λέξη “φρικτά” που λέει ο Όμηρος για την Ελένη, μας δίνει την αντίληψη του ωραίου στην εποχή του, τότε που η ομορφιά .. σκότωνε. 

Για τον Όμηρο, η Ελένη δεν είναι απλώς μια ωραία γυναίκα, είναι μια ζωντανή δύναμη της φύσης και του έρωτα του Θεού της αναπαραγωγής, όπως κάθε όμορφη γυναίκα.

Την ομορφιά της την αποτυπώνει με αδρές γραμμές ως κάτι το μοιραίο, το απόκοσμο και κυρίως ακαταμάχητο, ικανό να κινήσει Θεούς και ανθρώπους. Δεν περιγράφει τα φυσικά της χαρακτηριστικά, π.χ. τα μάτια ή τα μαλλιά της, επιτρέποντας έτσι στον κάθε αναγνώστη ή ακροατή του να φανταστεί την απόλυτη ομορφιά με τα δικά του κριτήρια.

Ένα από τα πιο συγκλονιστικά αποσπάσματα της Ομηρικής ποίησης είναι η σκηνή που η ομορφιά και μόνο της Ελένης δικαιολογεί τον δεκαετή αιματηρό πόλεμο στα μάτια ακόμα και των θυμάτων του. 

Ιλιάδα  Γ' Ραψωδία 156-158, η Ελένη βγαίνει στα τείχη της Τροίας για να παρακολουθήσει τις συγκρούσεις του πολέμου, οι γέροντες Τρώες την κοιτάζουν και αντί να οργισθούν ψιθυρίζουν μεταξύ τους και βεβαιώνουν ότι : “Δεν είναι άδικο οι Τρώες και οι Αχαιοί με τις καλές περικνημίδες να υποφέρουν τόσα χρόνια για μια τέτοια γυναίκα, γιατί μοιάζει απίστευτα με τις αθάνατες Θεές στην όψη”. Όταν γέροντες άνθρωποι που έχουν χάσει παιδιά και εγγόνια την βλέπουν και λένε χαλάλι της γιατί είναι σαν Θεά, γίνεται αντιληπτό το είδος της γοητείας της, ο Όμηρος δεν περιγράφει και εδώ τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της Ελένης, ούτε καν το ανάστημα της και την ομορφιά της την δείχνει από την επιβολή που έχει στο περιβάλλον της.

Με αφορμή τη νέα κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας από τον βραβευμένο δημιουργό της ταινίας “Oppenheimer”, Άγγλο σκηνοθέτη Christopher Nolan και την αμφιλεγόμενη επιλογή του να υποδυθεί  την Ωραία Ελένη η μαύρη Lupita Nyong'o, από την Κένυα έγινε η αφορμή για σφοδρές αντιδράσεις όχι μόνο ειδικών ιστορικών αλλά και παντός είδους ανθρώπων σε όλο τον κόσμο,  έτσι άνοιξαν για άλλη μια φορά την συζήτηση για τον Όμηρο και για την ωραία Ελένη κάτι που σημαίνει ότι σκάβοντας βαθιά στο αρχαίο παρελθόν μας και διυλίζοντας ξανά το ιερό βιβλίο μας, την Οδύσσεια, φτάσανε αισίως στην σημερινή μαύρη ωραία Ελένη. 

 

Τους θιασώτες της κλασικής ελληνικής γραμματείας η ανάθεση, από έναν Άγγλο μάλιστα  σκηνοθέτη, στη μαύρη  Lupita Nyong'o του ρόλο της Ελένης, ξαφνιάζει δυσάρεστα και τούτο γιατί παραβιάζεται  καταφανώς η εσωτερική λογική του έργου, στα ομηρικά έπη η Ελένη περιγράφεται ως "λευκώλενος" (με άσπρα μπράτσα) και ξανθιά και όσον αφορά την ανάθεση του ρόλου του Άργου, του σκύλου του Οδυσσέα σε κανίς, εκεί περνάμε σε σοβαρή ιστορική ανακρίβεια, ο Άργος στην Οδύσσεια περιγράφεται από τον Όμηρο ως κυνηγητικός και γνωστός για την δύναμη και ταχύτητα στα νιάτα του, πως προέκυψε σκυλάκι του καναπέ; Άλλωστε τα σύγχρονα κανίς,  τα poodles δεν υπήρχαν στην Αρχαία Ελλάδα.   

Την Ωραία Ελένη την έκανε μαύρη από την Κένυα, τον Άργο, τον σκύλο του Οδυσσέα, κανίς από την Γαλλία, άραγε η Πηνελόπη, η πιστή γυναίκα του Οδυσσέα, πως του ξέφυγε του σκηνοθέτη Nolan και δεν έβαλε να την υποδυθεί, για λόγους εντυπωσιασμού μια … Κινέζα; 

Εμείς πάντως σαν Έλληνες αυτό που πρέπει πρώτα από όλα να κάνουμε είναι να γυρίσουμε, με όποιο τρόπο μπορούμε μέχρι και 3.700 χρόνια πίσω και αναζητώντας την Ελένη ας την μελετήσουμε όπου την βρούμε, στους ποιητές, στους λογοτέχνες, στους θεατρικούς συγγραφείς, στους ακαδημαϊκούς για να μάθουμε αν υπήρξε στα αλήθεια και ποια ήταν η μορφή της, πώς έμοιαζε, αν ήταν τελικά ωραία και τι διαφορετικό σήμαινε το “ωραία” τότε σε σχέση με το σήμερα και το κυριότερο, αν οι πρόγονοι μας έκαναν πόλεμο για χάρη της ή αντίθετα, όπως γράφει ο Σεφέρης: “Τόσος πόνος τόση ζωή πήγαν στην άβυσσο για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη”, ή ο Γιάννης Ρίτσος όταν παρουσιάζει την Ελένη σε προχωρημένη ηλικία, γερασμένη, μέσα σε ένα ερειπωμένο παλάτι, προφανώς της Σπάρτης. Εκεί, η ίδια αναλογίζεται την ομορφιά που χάθηκε και την ανοησία των ανδρών που σκοτώνονταν για “Άσκοπα πράγματα, χωρίς καμιά σημασία, για ποιαν Ελένη; Σαν να μην ήμουν εγώ η αιτία και ποια να 'ταν η αιτία;” (Τέταρτη Διάσταση - Ελένη), ή η συγγραφέας Margaret Atack : “Η Ελένη υπήρξε το απόλυτο αντικείμενο ανδρικής ιδιοκτησίας. Ανταλλάχθηκε, κλάπηκε, διεκδικήθηκε με βία, αλλά σχεδόν ποτέ στην κλασική γραμματεία δεν της δόθηκε πραγματική φωνή να επιλέξει τη μοίρα της. Όπως εύστοχα παρατηρούν πολλοί μελετητές, η Ελένη είναι ο καθρέφτης πάνω στον οποίο κάθε εποχή προβάλλει τις δικές της φαντασιώσεις, τους φόβους και τις ενοχές της απέναντι στη γυναικεία σεξουαλικότητα και δύναμη”, ή η Bettany Hughes (Ιστορικός, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης): Στο βιβλίο της: “Helen of Troy: Goddess, Princess, Whore” (Ελένη της Τροίας: Θεά, Πριγκίπισσα, Πόρνη), εξηγεί ότι στην πραγματικότητα η Ελένη, ως βασίλισσα της Εποχής του Χαλκού, ήταν μια γυναίκα με τεράστια πολιτική ισχύ, καθώς η βασιλεία στη Σπάρτη περνούσε μέσα από τη γυναικεία γραμμή διαδοχής και σημειώνει με έμφαση :”Οι άνδρες δεν πολέμησαν για τα μάτια της, αλλά για τον θρόνο και τον πλούτο που εκείνη αντιπροσώπευε. Στη συνέχεια, οι άνδρες τη μετέτρεψαν σε αποδιοπομπαίο τράγο για να δικαιολογήσουν τις δικές τους γεωπολιτικές φιλοδοξίες και την αιματοχυσία”, ή την ορθολογική ερμηνεία του Θουκυδίδη. Ως πατέρας της επιστημονικής ιστορίας, ο Θουκυδίδης, στο κυριότερο έργο του “ Ιστορίαι” ( του Πελοποννησιακό πόλεμο), στο Βιβλίο Α' και στα κεφάλαια από 1 έως 21, θέλοντας ο ιστορικός να αποδείξει ότι ο Πελοποννησιακός πόλεμος ήταν ο μεγαλύτερος ως τότε δεν αρνείται τον Τρωικό πόλεμο, αλλά απορρίπτει τους μυθολογικούς και ρομαντικούς λόγους, όπως την αρπαγή της Ωραίας Ελένης και αναζητά τα πραγματικά, οικονομικά και πολιτικά αίτια της εκστρατείας

Το όνομα της Ελένης, στο αρχαιότερο έπος, την Ιλιάδα εμφανίζεται 40 φορές, έναντι 20, στην Οδύσσεια.

Γιατί ο Όμηρος παρουσιάζει την Ελένη ως άπιστη μοιχαλίδα, υπήρξε άραγε η Ελένη πριν από αυτόν έστω και ως μύθος ή μήπως τελικά ήταν Θεά; 

Άραγε ειπώθηκε το “Ωραία Ελένη” στην αρχαιότητα, στην εποχή του Ομήρου ή επινοήθηκε αργότερα και επίσης γιατί ο Όμηρος βάζει την ίδια  στις επάλξεις των τειχών ενώπιον του Πριάμου και αντικρίζοντας ξαπλωμένο κατάχαμα τον νεκρό Έκτορα, να αυτοαποκαλείται ... σκύλα:

Στην Τροία έχουμε για πρώτη φορά την παρουσίαση ενός μύθου αλλά και τη ταυτόχρονη διατύπωση και μιας εναλλακτικής εκδοχής του, με την Ελένη στην πρώτη περίπτωση να την παίρνει ο Πάρις στην Τροία και στην δεύτερη να μην πηγαίνει η ίδια, να πηγαίνει ένα είδωλό της, ένα φάντασμα της, ενώ η ίδια βρισκόταν στην Αίγυπτο φιλοξενούμενη  του βασιλιά Πρωτέα, η εκδοχή αυτή αποδίδεται κυρίως στον ποιητή Στησίχορο και αναπτύσσεται στην τραγωδία “Ελένη” του Ευριπίδη. 

Όλες αυτές οι απόψεις και εκδοχές αξιώνουν να πάμε πίσω στις αρχές του 19 αιώνα έως και τον 16ο  π Χ, στην εποχή δηλαδή που οι Μυκήνες και ο κόσμος της  αποτελούσαν το βασικό πολιτισμικό ορίζοντα της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, μια και όταν εμείς σήμερα βλέπουμε, διαβάζουμε ή ακούμε τα Ομηρικά έπη, αφήνουμε την εποχή μας και μπαίνουμε ταυτόχρονα σε δυο διαφορετικές πολύ σημαντικές ιστορικές χρονικές περιόδους, στην εποχή του σιδήρου όπου φαίνεται ότι έζησε ο Όμηρος και στο τέλος της εποχής του χαλκού όπου φαίνεται ότι διαδραματίζονται όλα τα  γεγονότα τα οποία συνδέονται με την Ωραία Ελένη. από την εκστρατεία μέχρι την άλωση και καταστροφή της Τροίας.

Σε ένα από τα τελευταία μαθήματα του, τον Απρίλιο του 1998 ο φιλόσοφος, ποιητής, συγγραφέας και  αναπληρωτής καθηγητής του ΕΚΠΑ Δημήτρης Λιαντίνης, δίδαξε στους φοιτητές του ότι η Ελένη προεξόφλησε την μορφή της αιώνιας ωραίας γυναίκας, γιατί στο μέλλον δεν θα γεννηθεί γυναίκα ωραιότερη  από αυτήν και το κυριότερο δεν θα υπάρξουν ήρωες σαν τον Αχιλλέα, τον Πάτροκλο και τον Αίαντα τον Τελαμώνα να πολεμήσουν και να πεθάνουν για αυτήν μπροστά στα τείχη της Τροίας.  

 

Η Ελένη μετά την καταστροφή της Τροίας και το θάνατο του Πάρι, ακολούθησε τον Μενέλαο στη Σπάρτη όπου έφτασαν μετά από περιπέτειες 8 ετών, από τότε έζησε ήσυχα στο παλάτι της Σπάρτης, υποδεχόμενη μάλιστα, μετά από ένα χρόνο τον  γιό του Οδυσσέα Τηλέμαχο όταν απεγνωσμένα έψαχνε να μάθει τι απέγινε ο πατέρας του, αφού τον καθησύχασε του προσέφερε πολύτιμο υφαντό για την μέλλουσα γυναίκα του  “Δώρο κι εγώ σού δίνω αυτό, παιδί μου ακριβό, να σου θυμίζει της Ελένης τα χέρια, για την ώρα του ποθητού σου γάμου, στη νύφη σου να το φορέσεις· ως τότε στην πατρίδα σου στο θάλαμο της μάνας σου ας κείται” , (Οδύσσεια, o 125-128, ελεύθερη απόδοση) αυτό ήταν το “happy end” του Ομήρου για την ηρωίδα του Ελένη που έζησε  σε μία τόσο μακρινή και ταραγμένη εποχή.  

Η πραγματική ιστορία της Ελένης και κυρίως η ανάγκη πρόσληψης και αποτύπωσης της  μορφής της, στο θέατρο, στην λογοτεχνία, στην ποίηση, στην ζωγραφική, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, ανάβει πάντα όχι μόνο των ειδικών, αλλά και των απλών ανθρώπων τα αίματα και συνεχίζει να δημιουργεί σκληρές αντιπαλότητες και συγκρούσεις όπως σήμερα με την ταινία του σκηνοθέτη του Χόλιγουντ Christopher Nolan, αν και τεχνολογικά είμαστε πιο εξελιγμένοι από ποτέ, μας βρίσκει πιο ακραία πολωμένους, καθώς φαίνεται ότι όσο θα υπάρχουν άνθρωποι, ποίηση, λογοτεχνία, θέατρο και κινηματογράφος το ταξίδι του Οδυσσέα και της Ελένης θα συνεχίζεται  … 

Υ.Γ. Αν γύριζε σήμερα ο Οδυσσέας από την Τροία, το σίγουρο είναι ότι θα τον αναγνώριζε ο σκύλος του ο Άργος και θα τον καλωσόριζε η πιστή Πηνελόπη. Θα έβλεπε όμως μια χώρα όπου οι πολιτικοί αποκαλούν κλέφτη ο ένας τον άλλον και έναν λαό καταχρεωμένο, όπου τα παιδιά του συστήνουν συμμορίες για να μαχαιρώνουν και να ξυλοκοπούν άλλα παιδιά, ο άνδρας να σφάζει στο σαλόνι την γυναίκα του και όλοι μαζί να ψάχνουν για εχθρούς ακόμα και εκεί που δεν υπάρχουν, απλά και μόνο για να μην ασχολούνται με τα πραγματικά προβλήματα και τότε μάλλον θα ξαναέφευγε για άλλα δέκα χρόνια, ή και για πάντα….

                                                                                                       

Η Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου…….

 

  Ο Πρόεδρος της "Ένωσης Ιατρών Νοσοκομείων Αθηνών – Πειραιώς" (ΕΙΝΑΠ)  Γιώργος Σιδέρης  αναφερόμενος, από την πρωινή εκπομπή "Σήμερα" του ΣΚΑΪ tv, στο Νοσοκομείο "Αττικόν" που εφημέρευε την προηγούμενη ημέρα,  μίλησε για "Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου" λόγω της αθρόας μεταφοράς ράντζων από το Νοσοκομείο "Γ. Γεννηματάς". Κατά την διάρκεια της εκπομπής επενέβει  ο ίδιος ο διοικητής του Νοσοκομείου "Αττικόν" Σπύρος Αποστολόπουλος και του ζήτησε να μην δραματοποιεί απλά γεγονότα της καθημερινότητας, όπως είναι της εφημερίας των νοσοκομείων και μάλιστα παρομοιάζοντας τα με μια από της μεγαλύτερες, για θρησκευτικούς λόγους,  σφαγές της Ευρώπης, την  “Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου”

Τι έγινε την "Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου".

Οι σφαγές της "Νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου" την 23^η Αυγούστου 1572 στο Παρίσι, όπου τα επιπλέοντα πτώματα των Γάλλων Διαμαρτυρομένων κοκκίνισαν, σε έκταση πολλών χιλιομέτρων, τα νερά του Σηκουάνα και αυτές που ακολούθησαν την επομένη ημέρα στην υπόλοιπη Γαλλία αποτέλεσαν ένα από τα πιο αιματηρά κεφάλαια του θρησκευτικού  πολέμου στην Γαλλία μεταξύ Καθολικών και Διαμαρτυρομένων.

Οι συνέπειες ήταν καταλυτικές και άλλαξαν ριζικά την δημογραφική, την οικονομική, την πολιτική και την θρησκευτική όψη της Ευρώπης για πάντα.

Ποιες ήταν οι άμεσες συνέπειες.

Δεν έγινε γνωστός ο ακριβής αριθμός των θυμάτων, λόγο του ότι άλλους τους έκαψαν ζωντανούς, άλλους τους έσφαξαν και τους πέταξαν στον Σηκουάνα και πολλούς τους διαμέλισαν. Υπολογίζεται πάντως ότι σε όλη τη Γαλλία σφαγιάστηκαν από 10.000  έως και 30.000 Διαμαρτυρόμενοι. Η σφαγή έσπειρε τον τρόμο, διέλυσε τις κοινότητες των Διαμαρτυρομένων και προκάλεσε ένα τεράστιο κύμα προσφύγων.

Το κύμα προσφυγιάς.

Εκείνες τις ημέρες χιλιάδες διασωθέντες Ουγενότοι, έτσι αποκαλούσαν οι Γάλλοι καθολικοί τους Διαμαρτυρόμενους συμπατριώτες τους, εγκατέλειψαν μαζικά τη Γαλλία, προκαλώντας μια τεράστια φυγή επιστημόνων, όπως ιατρών, νοσοκόμων, καθηγητών, εμπόρων και εξειδικευμένων τεχνιτών της εποχής, όπως ωρολογοποιών, χρυσοχόων, νηματουργών, τυροκόμων και κυρίως σοκολατοποιιών.

Κατέφυγαν ομαδικά στην Γενεύη στην γειτονική Ελβετία, όπου έγινε και το κύριο καταφύγιο για τους Γάλλους διασωθέντες προτεστάντες.

Αυτή η μετανάστευση, που συνέβαλε στην ριζική και εντυπωσιακή ανέλιξη της Ελβετίας, είναι κάτι που αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα οικονομικού, πολιτικού και κοινωνικού μετασχηματισμού στην παγκόσμια ιστορία. 

Εξ αυτής της μετανάστευσης μια φτωχή, ορεινή και αγροτική χώρα χωρίς φυσικούς πόρους ή άνθρακα, μετατράπηκε σε ένα από τα πιο ανεπτυγμένα και εύπορα κράτη του κόσμου.

Η ανοδική αυτή πορεία βασίστηκε στη θεσμική πολιτική σταθερότητα, που της εξασφάλισε το νέο Σύνταγμα του 1848, στην παραγωγή και εμπορία εξειδικευμένων προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και στην ευέλικτη προσαρμογή της οικονομίας της στις διεθνείς αγορές.

Στη Γενεύη και στην οροσειρά Jura αναπτύχθηκε η κυρίαρχη βιομηχανία της χώρας, η ωρολογοποιία, Οι έμποροι των πόλεων παρείχαν τις πρώτες ύλες σε πολυμελείς αγροτικές οικογένειες, οι οποίες κατασκεύαζαν τα εξαρτήματα των ρολογιών στο σπίτι κατά τους χειμερινούς μήνες. ενώ στη Ζυρίχη και τη Βασιλεία άνθισε η κλωστοϋφαντουργία με βάση το μετάξι και το βαμβάκι.

Πόλεις όπως η Γενεύη και η Βασιλεία εξελίχθηκαν σε χρηματοπιστωτικά κέντρα. Οι πρώτοι ιδιωτικοί τραπεζικοί οίκοι δημιουργήθηκαν εκεί για να διαχειριστούν τον πλούτο της νέας εμπορικής ελίτ και να χρηματοδοτήσουν το διεθνές εμπόριο.

Σύνταγμα και Ιωάννης Καποδίστριας.  

  

Μετά από έναν σύντομο, αλλά σκληρό εμφύλιο πόλεμο (Sonderbund), το συνέδριο της Βιέννης το 1815 και μετά την ήττα του Ναπολέοντα,  καθιέρωσε  την ουδετερότητα της Ελβετίας και έδωσε εντολή  στον Ιωάννη Καποδίστρια για την κατάρτιση ενός σύγχρονου ομοσπονδιακού συντάγματος το όποιο τελικά η Ελβετία υιοθέτησε μετά τριάντα χρόνια το 1848 λόγω της  ανυπαρξίας ενός κρατικού γραφειοκρατικού συστήματος και με αυτό επί τέλους μπόρεσε να οργανωθεί και να κυβερνηθεί, καταργήθηκαν οι εσωτερικοί δασμοί μεταξύ των καντονιών, καθιερώθηκε το Ελβετικό Φράγκο ως κοινό νόμισμα και δημιουργήθηκαν, εθνικό ταχυδρομείο, τελωνειακή ένωση και ενιαίο νομικό πλαίσιο.  

Πρωταγωνίστρια σε παραδοσιακούς τομείς με εταιρείες κολοσσούς.

Στα ροφήματα, με την Nestle για καφέδες, συμπυκνωμένο γάλα, σοκολάτα.  

Στα τυριά με το Mmentaler, το κλασικό ελβετικό τυρί με τις μεγάλες τρύπες, ελαφρώς γλυκό και καρυδάτο, το Le Gruyere, σκληρό, πικάντικο τυρί με πολύπλοκη γεύση, ιδανικό για λιωμένο (Fondue).

Στην Φαρμακευτική με την Roche, την Novartis.

Στην υψηλή Ωρολογοποιία με την Swatch Group, την Rolex, την Patek Philippe.

Κέντρο μεγάλων διεθνών οργανισμών. 

Η Γενεύη θα γίνει η έδρα δεκάδων διεθνών οργανισμών, του ΟΗΕ, του Ερυθρού Σταυρού, του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, ενισχύοντας τον διπλωματικό και οικονομικό της ρόλο.

Άμεση Δημοκρατία και φορολογικός ανταγωνισμός.

Το πολιτικό σύστημα της άμεσης δημοκρατίας  με τα χαρακτηριστικά δημοψηφίσματα και ο αποκεντρωμένος χαρακτήρας των καντονιών διατηρούν χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές και μέσω του συνταγματικού “Φρένου χρέους”, περιορισμένο δημόσιο χρέος.

Προϊόντος του χρόνου η άμεση δημοκρατία στην Ελβετία δεν αναφέρεται απλά ως η μορφή του πολιτικού της συστήματος, έγινε η ίδια η ουσία του. Οι Ελβετοί πολίτες καλούνται στις κάλπες περίπου τέσσερις φορές το χρόνο για να αποφασίσουν για μια τεράστια γκάμα θεμάτων, από μεγάλες συνταγματικές αλλαγές μέχρι την αγορά νέων σιδηροδρομικών μηχανών ή την ανάπλαση ενός τοπικού δρόμου.

Οι Ελβετοί έχουν πραγματοποιήσει το όνειρο εκατομμυρίων Ευρωπαίων με την επαναφορά μετά 2.500 χρόνια του πολιτεύματος της Αθηναϊκής Πολιτείας, της άμεσης δημοκρατίας

Τα δύο βασικά εργαλεία στην άμεση Δημοκρατία της Ελβετίας.

Οι πολίτες έχουν τη δύναμη να παρακάμψουν την κυβέρνηση και το κοινοβούλιο χρησιμοποιώντας δύο κύριους μηχανισμούς σε ομοσπονδιακή βάση

Τη Λαϊκή Πρωτοβουλία (Popular Initiative)

Επιτρέπει στους ίδιους τους πολίτες να προτείνουν αλλαγές ή προσθήκες στο Σύνταγμα.

Πώς ενεργοποιείται. 

Η πρόταση πρέπει να συγκεντρώσει 100.000 υπογραφές μέσα σε 18 μήνες.

Τι χρειάζεται για να περάσει η πρόταση. 

Απαιτείται "διπλή πλειοψηφία" (double majority),  να εγκριθεί από την πλειοψηφία του συνολικού πληθυσμού και να κερδίσει και την πλειοψηφία σε όλα τα καντόνια, όπως έγινε με τη πρόσφατη καθιέρωση της 13ης σύνταξης που ξεκίνησε με λαϊκή πρωτοβουλία σαν μέτρο κατά της ακρίβειας.

Το Προαιρετικό Δημοψήφισμα (Optional Referendum)

Επιτρέπει στους πολίτες να μπλοκάρουν έναν νόμο που έχει ήδη ψηφίσει το κοινοβούλιο και πριν αυτός τεθεί σε ισχύ.

Ποιες ενέργειες απαιτούνται. 

Πρέπει να συγκεντρωθούν 50.000 υπογραφές μέσα σε 100 ημέρες από τη δημοσίευση του νόμου.

Τι χρειάζεται για να περάσει. 

Αρκεί μια απλή πλειοψηφία των ψηφοφόρων σε εθνικό επίπεδο, δηλαδή την πλειοψηφία των ψηφισάντων σε όλη την χώρα.

Το Υποχρεωτικό για την κυβέρνηση Δημοψήφισμα. 

Κάθε αλλαγή του Συντάγματος ή είσοδος σε διεθνείς οργανισμούς που προτείνει η κυβέρνηση, πρέπει απαραιτήτως να κριθεί και μέσω δημοψηφίσματος, από τον λαό.

Πώς ασκείται η πολιτική των κομμάτων στα πλαίσια της άμεσης Δημοκρατίας στην Ελβετία.

Το πολιτικό σύστημα καθορίζει σε μεγάλο βαθμό  τον τρόπο που πολιτεύονται τα κόμματα στην Ελβετία, υποχρεώνοντας τα σε μια κουλτούρα διαρκούς διαπραγμάτευσης και συμβιβασμού, τόσο μεταξύ τους, όσο και με τους πολίτες.

1. Η απειλή του δημοψηφίσματος αναγκάζει σε συμβιβασμό.

Όταν η κυβέρνηση και το κοινοβούλιο σχεδιάζουν έναν νέο νόμο, δεν κοιτάζουν απλώς αν έχουν την πλειοψηφία στη βουλή. Πρέπει να φτιάξουν έναν νόμο που να ικανοποιεί όσο το δυνατόν περισσότερες πλευρές, έτσι ώστε να μην μπει στον κόπο κάποιο κόμμα ή ομάδα πολιτών να μαζέψει υπογραφές για δημοψήφισμα. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται "Διαβούλευση" (Vernehmlassung) και αναγκάζει την αριστερά και τη δεξιά να νερώσουν το κρασί τους και να συνεννοούνται μεταξύ τους, πριν καν ψηφιστεί κάτι στην Βουλή.

2. Τα κόμματα χρησιμοποιούν τις προτάσεις των πολιτών ως "διαφημιστική καμπάνια"

Η συλλογή υπογραφών για μια πρόταση των πολιτών, είναι το απόλυτο εργαλείο για να επιβάλει ένα κόμμα και το δικό του θέμα στην επικαιρότητα.

Το "SVP", η Δεξιά.

Χρησιμοποιεί συχνά τις προτάσεις των πολιτών για να κρατά ψηλά την δημοφιλία του, λχ για το μεταναστευτικό, η πρωτοβουλία για την απαγόρευση των μιναρέδων.

Το "SP & Πράσινοι", η Αριστερά,

Χρησιμοποιεί τις προτάσεις των πολιτών για να αναδείξει κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα π.χ. κατώτατοι μισθοί, κλιματικά μέτρα, ακόμη κι αν ξέρει ότι μπορεί να χάσει στο δημοψήφισμα. Η διαδικασία συσπειρώνει τους ψηφοφόρους τους.

3. Δημιουργία "Παράξενων συμμαχιών"

Επειδή τα δημοψηφίσματα αφορούν συγκεκριμένα ζητήματα και όχι συνολικά κυβερνητικά προγράμματα, βλέπουμε συχνά κόμματα που μισούνται μεταξύ τους να συμμαχούν. Για παράδειγμα, η εθνικιστική δεξιά και η ριζοσπαστική αριστερά μπορεί να βρεθούν στο ίδιο στρατόπεδο λέγοντας "Όχι" ενάντια σε μια εμπορική συμφωνία με μια ξένη χώρα, η καθεμία για τους δικούς της, εντελώς διαφορετικούς λόγους.

Το αποτέλεσμα.

 Στην Ελβετία, η κυβέρνηση δεν πέφτει αν χάσει ένα δημοψήφισμα ή αν ο λαός καταψηφίσει ένα νομοσχέδιο της κυβέρνησης, οι υπουργοί απλώς επιστρέφουν στα γραφεία τους, ξαναγράφουν τον νόμο λαμβάνοντας υπόψη τα παράπονα των πολιτών και προσπαθούν ξανά. Δεν θα υπάρξουν τηλεοπτικές εκπομπές, δημοσιεύματα στις εφημερίδες, αναρτήσεις σε ιστοσελίδες που να αναφέρονται σε ανικανότητα, ή ανεπάρκεια των υπουργών ή της κυβέρνησης, το σύστημα φρενάρει τις άμετρες και οξύτατες κριτικές εξασφαλίζοντας  τεράστια πολιτική σταθερότητα.

Η καθημερινότητα ενός Ελβετού ψηφοφόρου περιλαμβάνει μια πολύ συγκεκριμένη ρουτίνα που εξασφαλίζει ότι η απόφαση του λαμβάνεται κατόπιν  πλήρους ενημέρωσης του και χωρίς κραυγές:

Μερικές εβδομάδες πριν από κάθε ψηφοφορία, κάθε πολίτης λαμβάνει ταχυδρομικά από την κυβέρνηση ένα επίσημο φυλλάδιο, το "Κόκκινο Βιβλιάριο" (Umsatz) από την κυβέρνηση. Σε αυτό αναλύεται η πρόταση με απλά λόγια, παρατίθενται τα επιχειρήματα της κυβέρνησης, υπέρ ή κατά και το κυριότερο, τα επιχειρήματα της επιτροπής των πολιτών που ξεκίνησε την πρωτοβουλία.

Η συντριπτική πλειοψηφία των Ελβετών, πάνω από το 90%, δεν πηγαίνει σε εκλογικά τμήματα, συμπληρώνουν το ψηφοδέλτιο στο σπίτι τους και το στέλνουν πίσω ταχυδρομικά.

Πως αυτό το σύστημα κρατάει τη χώρα ενωμένη.

Αν και για μας τους Έλληνες ακούγεται χαοτικό το να ψηφίζει ο λαός για τα πάντα, από την αγορά νέων μαχητικών αεροσκαφών μέχρι το αν πρέπει να επιδοτούνται οι κτηνοτρόφοι που δεν κόβουν τα κέρατα των αγελάδων τους, στην Ελβετία το σύστημα αυτό λειτουργεί ως βαλβίδα αποσυμπίεσης.

Επειδή οι πολιτικοί γνωρίζουν ότι ο λαός μπορεί ανά πάσα στιγμή να ακυρώσει έναν νόμο τους με δημοψήφισμα, αναγκάζονται να κυβερνούν με βάση τη συναίνεση. Πριν ψηφίσουν οτιδήποτε, καλούν όλα τα κόμματα, όλα τα συνδικάτα και όλες τις ενώσεις πολιτών για να βρουν μια μέση λύση που δεν θα προκαλέσει αντιδράσεις, να "συμβιβάζει τα διεστώτα", όπως στη λόγια γλώσσα της εποχής αναφέρει στο σύνταγμα τους ο Ι. Καποδίστριας, έτσι, στην Ελβετία δεν υπάρχουν οι έντονοι πολιτικοί φανατισμοί που βλέπουμε στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες.

Γιατί μας είναι άγνωστος ο Πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος της Ελβετικής Δημοκρατίας.

Στην Ελβετία το πολιτικό σύστημα είναι ιδιαίτερο και διαφέρει ριζικά από όλες τις χώρες του κόσμου, καθώς δεν προβλέπεται η θέση του Πρωθυπουργού με την κλασική έννοια, ούτε η θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας και αν δεν ακούμε ούτε διαβάζουμε τίποτα για αυτούς είναι γιατί απλά δεν ... υπάρχουν.

Την εκτελεστική εξουσία στην Ελβετία ασκεί συλλογικά ένα 7μελές συμβούλιο, προερχόμενο συνήθως από συμμαχία κομμάτων, το αποκαλούμενο "Ομοσπονδιακό Συμβούλιο"  (Federal Council), όπου και τα 7 μέλη είναι ισότιμα και θεωρούνται συλλογικά υπεύθυνα τόσο για τα καθήκοντα του αρχηγού του κράτους, όσο και του αρχηγού της κυβέρνησης.

Ωστόσο, για τις ανάγκες και μόνο της εκπροσώπησης της χώρας, κάθε χρόνο δύο από τα 7 μέλη του συμβουλίου αναλαμβάνουν εκ περιτροπής και για ένα έτος, το ένα μέλος τον εθιμοτυπικό ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας, έτσι για το 2026 εθιμοτυπικός Πρόεδρος της Ελβετίας είναι ο Guy Parmelin και το άλλο μέλος το αξίωμα του Πρωθυπουργού, έτσι για το έτος 2026 τον εθιμοτυπικό ρόλο του πρωθυπουργού κατέχει ο Viktor Rossi.

 

Υ.Γ. Για όσους Έλληνες αναρωτιούνται γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε και εμείς κάτι από αυτά που έχουν πετύχει οι Ελβετοί, η ιστορικός Μαρία Ευθυμίου ομότιμη καθηγήτρια του ΕΚΠΑ από την τηλεοπτική της σειρά : “Μικρά μαθήματα για έναν μεγάλο κόσμο” και στην αναφορά της για τον Καλβινισμό, την κυρίαρχη θρησκεία της Ελβετίας, απαντά εμμέσως με το εξής πραγματικό επεισόδιο: - Σε όλα τα γραφικά μικρά ξενοδοχεία της Ελβετίας υπάρχει ένας πρόσθετος κανόνας διαμονής : “Μετά τις 8 το βράδυ κανείς δεν τραβάει το καζανάκι και οι άντρες ουρούν καθιστοί για να μην ακούγεται μες τη νύχτα ο θόρυβος”. Ένας Έλληνας φθάνοντας στην Ελβετία για ιατρικές εξετάσεις και προσερχόμενος σε ένα τέτοιο μικρό ξενοδοχείο κατά την υπογραφή στο βιβλίο Αφίξεων, η γερόντισσα ξενοδόχος του έδωσε ένα χαρτί με τον κανονισμό του ξενοδοχείου και του ζήτησε να τον διαβάσει προσεκτικά, ο Έλληνας ανέβηκε στο δωμάτιο του, έβαλε το χαρτί με τον κανονισμό στο συρτάρι του κομοδίνου, τακτοποίησε τα πράγματα του στην ντουλάπα και βγήκε για φαγητό, γυρίζοντας το βράδυ έπεσε για ύπνο, αργά την νύχτα πήγε στην τουαλέτα ούρησε όρθιος, τράβηξε το καζανάκι και γύρισε στο κρεβάτι του, μετά από λίγο τον ξύπνησαν έντονοι χτύποι στην πόρτα του, ήταν η γερόντισσα ξενοδόχος που έξαλλη τον ρωτούσε αν ήταν αυτός που ούρησε όρθιος και αν ήταν αυτός που τράβηξε και το καζανάκι, απορημένος ο Έλληνας της απάντησε καταφατικά, τότε ωρυόμενη η ξενοδόχος του ζήτησε να μαζέψει τα πράγματα του και να φύγει αμέσως πριν χάσει την υπομονή της και φωνάξει την Αστυνομία. Ήταν η συνάντηση ενός Έλληνα και μιας Ελβετίδας, δυο ανθρώπων όχι από δύο διαφορετικούς κόσμους, αλλά από δύο διαφορετικούς.... πλανήτες.  

                                                                                                         

Και την πίτα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο……

 

  

“Mια φορά κι έναν καιρό… “ Κάποτε αυτή η  εμβληματική φράση οδηγούσε κάθε βράδυ τα παιδιά σε έναν χώρο μαγικό, έξω από τον πραγματικό χρόνο, στον εξωτικό κόσμο των παραμυθιών.

Όμως εδώ και δεκαπέντε χρόνια περίπου δεν ακούγονται πια παραμύθια, τα παιδιά πλέον όταν  πέσουν στο κρεβάτι τους, ανοίγουν το smartphone και παίζουν παιχνίδια με "σκληρή" και ρεαλιστική βία.

Δεν υπάρχει πια για αυτά Κοκκινοσκουφίτσα, Κοντορεβιθούλης ή Σταχτοπούτα, αλλά  ένα ψηφιακό, συνήθως “φονικό” παιχνίδι, όπως λχ το “Battle Royale” όπου εκατό ναυαγοί βγαίνουν σε ένα μικρό νησί και πρέπει να σκοτώσουν ο ένας τον άλλον μέχρι να μείνει μόνο ένας ζωντανός.

Υπάρχουν όμως κάποια άλλα παραμύθια και μάλιστα για ενήλικες που  λέγονται σε προεκλογικό χρόνο από πολιτικούς ηγέτες. Αυτά δεν έχουν αέρινες νεράιδες και πριγκίπισσες με γυάλινα γοβάκια,  ακούγονται όμως και αυτά ευχάριστα γιατί έχουν υποσχέσεις για μειώσεις φόρων και αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα.

Δυστυχώς όμως, όπως όλα τα παραμύθια έτσι και αυτά έχουν τέλος και αυτό δεν είναι συνήθως καλό, γιατί λίγο μετά τις εκλογές και μετά την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης, όποια και αν είναι αυτή, αποδεικνύεται ότι η κακιά η μάγισσα που κρατούσε … φυλακισμένους τους μισθούς και τις συντάξεις δεν ήταν η προηγούμενη κυβέρνηση, αλλά η ελληνική οικονομία που όσα μπορεί να δώσει, τόσα δίνει. Κι όσο υπάρχουν πολιτικοί που πουλάνε το ίδιο παραμύθι και όσο οι Έλληνες θα το αγοράζουν με την ψήφο τους τόσο θα μικραίνει η πίτα, γιατί απλούστατα δεν μπορεί να έχουμε μείωση φόρων και αύξηση μισθών και συντάξεων, αυτό αποκλείεται αν πρώτα η εθνική οικονομία δεν αναπτυχθεί, αν δεν γίνει ανταγωνιστική.

Πως τα καταφέραμε σαν κράτος  και δεν μπορέσαμε, εδώ και διακόσια χρόνια να στήσουμε ένα σοβαρό πολιτικό αφήγημα της προκοπή, κάτι που να έχει αρχή, μέση και τέλος, πως ένα λαός, που έχει περάσει σχεδόν τα μισά χρόνια της ανεξαρτησίας του σε κατάσταση επίσημης στάσης πληρωμών, δεν έμαθε τίποτα όχι από μία, όχι από δυο αλλά από τις  πέντε χρεοκοπίες του :

1^η του 1830 του  Καποδίστρια, από το δάνειο του Αγώνα του 1827,

2^η του 1843 με το δάνειο του Όθωνα,

3^η του 1893 με το “Δυστυχώς επτωχεύσαμεν” του Χαρίλαου Τρικούπη,  

4^η του 1932 με το “Χρεοστάσιο” του Ελευθέριου Βενιζέλου.

5^η του 2010 που μας στοίχισε συνολικά 3 Μνημόνια  (Προγράμματα Οικονομικής Προσαρμογής). με τσεκούρεμα σε μισθούς-συντάξεις, με τεράστια αναδιάρθρωση χρέους και με υποθήκευση στους δανειστές, της δημόσιας περιουσίας για 99 χρόνια.

Δεν μπορεί αυτός που θα υποσχεθεί μεγαλύτερες παροχές από τον άλλον, να είναι τελικά ο νικητής της προεκλογικής μάχης και έτσι να δίνουμε την εξουσία σε πολιτικούς με έλλειψη τεχνογνωσίας στην οικονομία ή ανεπάρκεια στη διοίκηση, δεν μπορεί να εκλέγονται αυτοί που λένε στον λαό αυτά που θέλει να ακούσει, κολακείες και ανεκπλήρωτες υποσχέσεις, για να κερδίσουν την εξουσία και τελικά να κάνουν αυτό που μόνο μπορούν να κάνουν όταν γίνουν πρωθυπουργοί, να οδηγήσουν την χώρα, σε ναυάγιο.

Πέραν της κακής επιλογής  σε δημαγωγούς, λαϊκιστές, ανίδεους και γενικώς σε ηγέτες  με παντελή  έλλειψη πολιτικής εξειδίκευσης, η προοπτική ακυβερνησίας είναι και αυτή η απόλυτη συνταγή της καταστροφής.

Η πολιτική αστάθεια δεν θα προέλθει από την πτώση της κυβέρνησης της ΝΔ, η οποία κάποια στιγμή θα γίνει. Μπορεί να μην είναι σε αυτές τις εκλογές και να γίνει το 2029 ή το 2030, νομοτελειακά πάντως κάποια στιγμή θα συμβεί. Η πολιτική αστάθεια θα υπάρξει όταν ένας από τους ηγέτες της σημερινής αντιπολίτευσης σχηματίσει κυβέρνηση, χωρίς να είναι έτοιμος να προσφέρει ένα εναλλακτικό σχέδιο εξουσίας.

Το ζήσαμε το 2015 με τον Αλέξη Τσίπρα, σαν να σηκώνει ο δάσκαλος έναν αδιάβαστο μαθητή στον πίνακα.

Είναι άραγε τόσο δύσκολο να διαμορφώσει ένας ηγέτης μια  πρόταση εξουσίας;

Φαίνεται πως είναι.

Σήμερα δεν υπάρχει ο διαχωρισμός της κοινωνίας σε  δύο τάξεις, σε κεφαλαιοκράτες και σε προλετάριους, που ξεκίνησε  από τα χρόνια της πρώιμης βιομηχανικής επανάστασης, ο διαχωρισμός αυτός εξαφανίστηκε από τη στιγμή της γέννησης στις δυτικές οικονομίες της “Προσόδου των χρηματιστηρίων” (Εισόδημα από μετοχές) και των “Μεταβιβαστικών πληρωμών του δημοσίου ” , (συντάξεις γήρατος, αναπηρίας, χηρείας, επιδόματα και βοηθήματα παντός είδους).

Από σύγχρονους οικονομολόγους, κοινωνιολόγους και πολιτικούς επιστήμονες  θεωρείται πλέον  ότι η διχοτόμησης της κοινωνίας σε κεφαλαιοκράτες και σε προλετάριους έχει ξεκαθαρίσει δεν υπάρχει, εκείνο όμως που δεν έχει γίνει αντιληπτό, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη είναι η νέα κατηγοριοποίηση των ανθρώπων στην κοινωνία, έτσι λοιπόν  αντί για δύο διαφορετικές τάξεις που είχαμε επί Λένιν και επί Μάο, κατά τον Μιχάλη Σάλλα Ακαδημαϊκό και καθηγητή οικονομίας, εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του ‘70  τέσσερα διακριτά κοινωνικά στρώματα στην Ελλάδα που δημιουργήθηκαν από τις διαφορετικές εκφάνσεις του τρόπου ζωής των. 

 

 

H πρώτη Ελλάδα είναι αυτή του “Βιοπορισμού”, είναι ένα κομμάτι της που ζει στη σκιά, δηλαδή  για να μπορέσει να ζήσει θεωρεί ότι  πρέπει  να είναι αόρατη για να μη πληρώνει φόρους και κατά συνέπεια δεν θέλει να είναι κοντά στο επίσημο κράτος, αν και αποφεύγει να ζητά την βοήθεια του, θα πάει  τελικά να ψηφίσει, εκείνο που δεν θέλει είναι να τον ακουμπάει το κράτος. Αυτή είναι η μία Ελλάδα που είναι και το μεγάλο κομμάτι του ελληνικού λαού, δηλαδή η Ελλάδα του “Βιοπορισμού” όπου σε αυτόν υπάρχουν οι υδραυλικοί, οι ηλεκτρολόγοι, οι τεχνίτες παντός είδους και οι μικρές επιχειρήσεις, που λειτουργούν μέσα στα πλαίσια του νόμου και μάλιστα παραγωγικά όπως οι καφετέριες, τα τυροπιτάδικα, τα σουβλατζίδικα κλπ.

H δεύτερη Ελλάδα είναι η Ελλάδα της κρατικής προστασίας, με τη θετική έννοια, είναι αυτοί που δουλεύουν στη δημόσια εκπαίδευση, στις ένοπλες δυνάμεις, στα σώματα ασφαλείας, στα νοσοκομεία και αυτό ένα μεγάλο κομμάτι του ελληνικού λαού το οποίο όμως έχει ένα θέμα, μία αντίθεση με την πρώτη ομάδα, θεωρεί ότι η ομάδα “Βιοπορισμού” με το να μην πληρώνει φόρους, τους στερεί την δυνατότητα  να έχουν μεγαλύτερες αμοιβές. 

Η τρίτη Ελλάδα, είναι η Ελλάδα, των πλοιοκτητών και  των επιστημόνων, είναι η Ελλάδα των ανθρώπων που παράγουν, χωρίς να έχουν σχέση  ούτε με κοινοτικές ενισχύσεις ούτε με έργα του δημοσίου και όμως είναι στην αγορά, δραστηριοποιούνται σε ένα σκληρό ανταγωνισμό, έχουν καταφέρει αγωνιζόμενοι σκληρά να στήσουν τα γραφεία τους, τις εταιρείες τους και πολλοί από αυτούς έχουν περίλαμπρη παρουσία στο εξωτερικό.

Η τέταρτη Ελλάδα  είναι η Ελλάδα των δημοσίων και  δημοτικών υπαλλήλων, μία γραφειοκρατική κατάσταση κατάλοιπο της πάλε πότε πελατειακής σχέσης,  όπου το ίδιο το κράτος έβαζε εμπόδια στον εαυτό του να αναπτυχθεί.

Πως είναι δυνατόν λοιπόν ένας ηγέτης με παντελή έλλειψη εξειδίκευσης να συστήσει μια  ολοκληρωμένη πρόταση  εξουσίας εφαρμοστέας επί αυτών των τεσσάρων διαφορετικών και αντικρουόμενων κοινωνικών στρωμάτων;

Πέραν βέβαια του γεγονότος ότι η  διακυβέρνηση είναι μια εξαιρετικά δύσκολη τέχνη και όπως κάθε τι το πολύπλοκο απεχθάνεται  την έλλειψη  εξειδίκευσης.

Για παράδειγμα, πώς θα γίνει η ελληνική οικονομία ανταγωνιστική;

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι η δωρεάν μετακίνηση με τα ΜΜΜ, η κατάργηση των πανελλήνιων εξετάσεων και η αύξηση της φορολογίας των τραπεζών και των αυτοκινήτων με μεγάλο κυβισμό,

Με άλλα λόγια, αυτά που ακούσαμε προ ημερών δεν είναι προτάσεις εξουσίας από σοβαρούς πολιτικούς ηγέτες, είναι λόγια και υποσχέσεις από παραμυθάδες και μάλιστα χωρίς καμιά πρωτοτυπία και χωρίς διαφορετικό στιλ. Ίδια απογοητευτικά συνθήματα και ταυτόσημες ανόητες υποσχέσεις

Πού αλλού στον κόσμο υπάρχουν ακοστολόγητες προεκλογικές υποσχέσεις;

Οι προεκλογικές παραχολογίες ευδοκιμούν κυρίως σε τρείς κυρίως περιοχές του κόσμου με έντονη πολιτική πόλωση, και ανύπαρκτους ελεγκτικούς θεσμούς.

1^η .Η Λατινική Αμερική είναι η “μητρόπολη” αυτού του φαινομένου. Για δεκαετίες στην Αργεντινή, στον Ισημερινό, στο  Μεξικό, στη Βραζιλία,  στη Βενεζουέλα, στο Περού, στη Χιλή, στη Κολομβία, στην Ουρουγουάη, στην Βολιβία, σχεδόν σε όλη την Λατινική Αμερική τα κόμματα υπόσχονται ποικίλα  επιδόματα, υψηλές συντάξεις και διορισμούς σε κρατικές θέσεις εργασίας, οδηγώντας τις πλούσιες σε παραγωγή χώρες τους σε υπερπληθωρισμό, σε υποτίμηση των νομισμάτων τους και όχι μια, δυο ή τρεις αλλά σε αλλεπάλληλες χρεοκοπίες.

2^η .Στη Νότια Ευρώπη εκτός από την  Ελλάδα το ίδιο συμβαίνει στην Ιταλία, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, συχνά βλέπουμε δεξιά κόμματα να υπόσχονται οριζόντιους χαμηλούς φόρους (flat tax) και ταυτόχρονα αριστερά ή λαϊκιστικά κινήματα. όπως τα 5 Αστέρια να υπόσχονται το “εισόδημα του πολίτη” και αυξήσεις συντάξεων, χωρίς σαφή κοστολόγηση.

3^η . Στις ΗΠΑ οι Ρεπουμπλικάνοι παραδοσιακά υπόσχονται τεράστιες μειώσεις φόρων και οι Δημοκρατικοί μεγάλες κοινωνικές δαπάνες. Το αποτέλεσμα; Το αμερικανικό δημόσιο χρέος αυξάνεται συνεχώς, σήμερα ανέρχεται σε 39,28 τρισεκατομμύρια δολάρια και όποιος και αν κυβερνά, κανένας δεν θέλει να κάνει τη “δύσκολη” κουβέντα για περικοπές κοινωνικών παροχών ή αυξήσεις φόρων, την αφήνει στον επόμενο.

Που αλλού συμβαίνει μεν, αλλά υπό όρους.

Στη Γερμανία και Ολλανδία, εκεί η οικονομική κουλτούρα βασίζεται στη δημοσιονομική πειθαρχία. Οι υποσχέσεις περιορίζονται από το λεγόμενο «δημοσιονομικό φρένο» (Schuldenbremse στη Γερμανία). Τα προγράμματα των κομμάτων, αν ζητηθεί από τα κόμματα, περνούν από εξονυχιστικό έλεγχο του ανεξάρτητο οικονομικού ινστιτούτου CPB πριν τις εκλογές. (το αντίστοιχο περίπου Σώμα των ορκωτών λογιστών στην Ελλάδα). Σε περίπτωση πάντως που ένα κόμμα δεν ζητήσει τον έλεγχο αποδοκιμάζεται αυτομάτως και θεωρείται αναξιόπιστο.

Πού αποκλείεται η ακοστολόγητη προεκλογική παραχολογία;

Υπάρχουν χώρες όπου μια ακοστολόγητη προεκλογική υπόσχεση θα θεωρούνταν πολιτική αυτοκτονία ή θα αποκλειόταν και από τους ίδιους τους θεσμούς και αυτό γίνεται στις Σκανδιναβικές χώρες, στην Σουηδία, Δανία, Νορβηγία εκεί οι πολίτες έχουν υψηλή εμπιστοσύνη στο κράτος και γνωρίζουν ότι οι καλές παροχές (στην υγεία, στην παιδεία, στις συντάξεις) απαιτούν υψηλούς φόρους. Αν ένα κόμμα υποσχεθεί ταυτόχρονα μείωση φόρων και αύξηση δαπανών, οι ίδιοι οι ψηφοφόροι και τα ΜΜΕ θα το χλευάσουν ως αναξιόπιστο. Τα κόμματα της Αριστεράς πάντως επιλέγουν υποσχέσεις με υψηλές παροχές αλλά συνοδεύονται και με υψηλούς φόρους, ενώ η Δεξιά χαμηλότερους φόρους και ελαχιστοποίηση ή όπως κομψά το διατυπώνουν με “αυστηρά  στοχευόμενες παροχές”.

Οι τρεις λόγοι που επιτρέπουν στα ελληνικά κόμματα να συνεχίζουν την προεκλογική παραχολογία;

1^ος .Η παντελής έλλειψη ανεξάρτητης κοστολόγησης των προεκλογικών προγραμμάτων, σε αντίθεση με άλλες χώρες, π.χ. στην Ολλανδία όπου το ανεξάρτητο ινστιτούτο CPB, κοστολογεί αν του ζητηθεί με ακρίβεια ευρώ και αναλύει τα οικονομικά προγράμματα των κομμάτων. Έτσι, οι ψηφοφόροι βλέπουν με αντικειμενικό τρόπο τι επίπτωση θα έχει στην τσέπη τους και στο χρέος της χώρας το πρόγραμμα του κάθε κόμματος. Στην Ελλάδα η συζήτηση για το “πού θα βρεθούν τα λεφτά” γίνεται συνήθως με αοριστίες σε ανούσιες τηλεοπτικές κόντρες.

2^ος .Η στρατηγικής της Ασάφειας, ξένοι πολιτικοί και οικονομικοί επιστήμονες σημειώνουν ότι τα κόμματα στην Ελλάδα χρησιμοποιούν εσκεμμένα αόριστη γλώσσα. Υπόσχονται “μειώσεις φόρων”, αλλά δεν διευκρινίζουν ποιων φόρων, ή υπόσχονται αόριστα “αυξήσεις” που τελικά αποδεικνύονται  ότι είναι απλές προσαρμογές των μισθών και συντάξεων στον ετήσιο πληθωρισμό.

3^ος Η Πελατειακή σχέση, από την πρώτη ημέρα της υπάρξεως του, η σχέση κράτους-πολίτη στην Ελλάδα ήταν καθαρά πελατειακή. Ο ψηφοφόρος είχε μάθει να απαιτεί άμεσο, χειροπιαστό όφελος (επίδομα, διορισμό, φοροαπαλλαγή) και τα κόμματα υποχρεώνονταν να ανταποκρίνονται σε αυτή την απαίτηση  για να μπορέσουν να επιβιώσουν μετεκλογικά.

 

Υ.Γ : Το φαινόμενο λοιπόν των  παράλογων  προεκλογικών υποσχέσεων για αύξηση μισθών, συντάξεων και παράλληλη  μείωση φόρων, δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό, είναι πανανθρώπινο, καθώς πηγάζει από την ψυχολογία κάθε ψηφοφόρου που θέλει “και την πίτα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο”. Η παροιμία αυτή  χρησιμοποιείται στην Ελλάδα για να περιγράψει την αντιφατική επιθυμία κάποιου να κερδίσει το μέγιστο δυνατό όφελος από μια κατάσταση, χωρίς όμως να θυσιάσει ή να κοστίσει τίποτα στον ίδιον και σε άλλες χώρες υπάρχουν παρόμοιες παροιμίες, στην Αγγλία λχ λένε : “Να έχεις το κέικ σου ολόκληρο και να το φας κιόλας”  (Have your cake and eat it too), ωστόσο υπάρχει μια μεγάλη διαφορά και αυτή έγκειται στο ότι η ανύπαρκτη θεσμική θωράκιση της χώρας μας, επιτρέπει να ακούγονται σε όλες τις προεκλογικές περιόδους τέτοιου είδους  παράλογες υποσχέσεις, οι οποίες οδηγούν την εθνική οικονομία στην καταστροφή και την χώρα στα βράχια .....