“Τα πάντα στον εγκέφαλό μας είναι προγραμματισμένα να αγωνίζονται για την επιβίωσή του. Αρκεί να στηρίξουμε το σώμα μας με καλή διατροφή, να παραμείνουμε σωματικά δραστήριοι και να κοιμόμαστε καλά, για να βελτιώσουμε τις πιθανότητες καλύτερης υγείας του εγκεφάλου”.
Dr. Σαμπίν Ντονάι. Καθηγήτρια - ιατρός μακροζωίας.
Αν είστε μιας κάποιας ηλικίας και επισκεφτείτε για πρώτη φορά νευρολόγο, επειδή υποψιάζεστε ότι έχετε πάρει τα πρώτα επισκεπτήρια της άνοιας, έκπληκτος με το τέλος της εξέτασης, θα ακούσετε τον γιατρό να σας συμβουλεύει: “Ρυθμίστε σωστά την αρτηριακή σας πίεση και να προσέχετε πολύ στις συνήθεις τιμές για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αν κάποια στιγμή διαπιστώσετε σε μία μέτρηση ότι έχει ανέβει πολύ, επειδή λχ κάνατε μια γυμναστική άσκηση ή μια σωματική προσπάθεια ή είστε αγχωμένοι μην ανησυχείτε. Όλους τους παράγοντες “καρδιαγγειακού κινδύνου”, δηλαδή το σάκχαρο, τη LDL, τη HDL χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια, πρέπει να τους παρακολουθείτε τακτικά και να τους έχετε πάντα ρυθμισμένους. Να προσέχετε την παχυσαρκία, κυρίως στην περιοχή της κοιλιάς, η καθιστική ζωή, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η άπνοια στην διάρκεια του ύπνου σας, είναι επίσης σημαντικότατοι παράγοντες κινδύνου. Αν έχετε βαρηκοΐα, έχετε πάθει "εγκεφαλικό" στο παρελθόν και χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, αυξάνονται οι κίνδυνοι εμφάνισης άνοιας”.
Είναι εύλογο αυτή η εξέταση και οι παραπάνω ιατρικές συμβουλές να σας δημιουργήσουν την αίσθηση ότι κάνατε έναν τακτικό καρδιολογικό έλεγχο ενώ εσείς ήλθατε στον νευρολόγο ανησυχώντας για την λειτουργία της μνήμη σας και το κυριότερο ενώ ο καρδιολόγος συνήθως παραπέμπει τον εξεταζόμενο σε συμπληρωματικές εξετάσεις και του γράφει φάρμακα, ο νευρολόγος, ενώ δεν σας απέκλεισε την εμφάνιση άνοιας, δεν σας παρέπεμψε σε καμία ειδική εξέταση ούτε σας συνταγογράφησε φάρμακα.
Αυτή την σουρεαλιστική κατάληξη έχουν οι ιατρικές εξετάσεις υπερήλικων, όταν ανησυχούντες για την κατάσταση της μνήμη τους καταφεύγουν για βοήθεια στο νευρολόγο διότι, αν και η επιστήμη έχει πραγματοποιήσει άλματα στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, όσο αφορά στην κατανόηση των παθογενετικών μηχανισμών πολλών νευρολογικών νόσων, όμως ”αιτιολογική θεραπεία” της άνοιας δεν υπάρχει.
Με τον όρο “Αιτιολογική θεραπεία”, οι γιατροί εννοούν αυτή που με φάρμακο ή με παρέμβαση διορθώνεται το αίτιο της νόσου και συνεπώς σταματά είτε η περαιτέρω εξέλιξη, είτε παύουν τα συμπτώματα της.
Όμως, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις που η άνοια οφείλεται σε κακή λειτουργία ενός οργάνου, όπως π.χ. υπολειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, ή έλλειψη κάποιας βιταμίνης, που μπορεί να βελτιωθεί ή ακόμα και να θεραπευθεί με τη χορήγηση της βιταμίνης που λείπει, ή με την παρέμβαση στο πάσχοντα αδένα, άλλοι τρόποι για την αντιμετώπιση της άνοιας δεν υπάρχουν. Αυτός είναι και ο λόγος που οι συμβουλές των νευρολόγων είναι ταυτόσημες με αυτές των καρδιολόγων.
Όλα τα παραπάνω ισχύουν από τις αρχές του περασμένο αιώνα και συνεχίζουν να εφαρμόζονται από όλους τους νευρολόγους σε όλον τον κόσμο εκτός από τις ΗΠΑ, όπου πρόσφατα άλλαξε σε μεγάλο βαθμό ο τρόπος εξέτασης και αντιμετώπισης της άνοιας από πολλούς νευρολόγους, μετά την αναλυτική και ευρεία αναφορά διακεκριμένων ιατρών, μελών της Αμερικανικής Νευρολογικής Εταιρείας (American Neurological Association), στα συμπεράσματα της μελέτης της ερευνητικής ομάδας της Dr. Barbara Jacquelyn Sahakian του Τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστήμιο του Cambridge UK, γνωστής και από προηγούμενες έρευνες της, στον κλάδο την “γνωσιακής νευροεπιστήμης” που αφορά κυρίως ηλικιωμένα άτομα.
Η πρόσφατη μελέτη της Dr. Barbara Jacquelyn Sahakian, που έγινε αιτία να αλλάξει η εξέταση και η αντιμετώπιση της άνοιας από πολλούς γιατρούς στις ΗΠΑ, απευθύνεται στους μάχιμους νευρολόγους και αναφέρεται ειδικά στην λειτουργία του εγκεφάλου, στα προβλήματα μνήμης των ηλικιωμένων, όπως η λήψη των αποφάσεων τους, η εθιστική συμπεριφορά τους, και η έντονη επίδραση του τρόπου ζωής των στον εγκέφαλο τους και όχι στη γήρανση του σώματος, στην μείωση του όγκου και της δύναμης των μυών τους, της αποκαλούμενης "Σαρκοπενίας" που αντιμετωπίζεται από επιστήμονες ειδικούς στην ανάπτυξη και προστασία του σώματος των ηλικιωμένων, με σωματικές ασκήσεις και λήψη πρωτεϊνών για την αύξηση του όγκου της σάρκας, δηλαδή γάλακτος, αυγών, γιαουρτιού, κοτόπουλο, ψάρι.
Στην μελέτη της Dr. Barbara Sahakian είναι η πρώτη φορά που ορίζονται και μελετώνται, κατά σχολαστικό τρόπο, τα “Ηλικιακά ορόσημα” οι τρεις ηλικίες κατά τις οποίες η απώλεια γνώσεων, η “Γνωστική έκπτωση” όπως αναφέρεται στην νευρολογική επιστήμη, είναι εμφανής στους περισσότερους υπερήλικες.
Η έκπτωση μνήμης και η απώλεια γνώσεων, κατά την Dr. Barbara Sahakian είναι μια φυσική εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου που αρχίζει να κάνει την εμφάνισή της διστακτικά από την ηλικία των 40 ετών και φτάνει να θεωρείται ως κάτι το φυσιολογικό στα μέσα της πέμπτης δεκαετίας, τότε που πολλοί άνθρωποι αυτής της ηλικίας ξεχνούν απλά πράγματα όπως, το να πηγαίνουν σε ένα δωμάτιο και να έχουν ξεχάσει τον λόγο για τον οποίο μπήκαν.
Τα περιστασιακά κενά μνήμης είναι κάτι που τα ζουν καθημερινά οι μεσήλικες και έτσι γνωρίζουν από πρώτο χέρι και τελικά αποδέχονται ότι αυτά θα αποτελούν, για το υπόλοιπο της ζωής τους, αναπόσπαστο μέρος της αναπόφευκτης γήρανσης τους.
Η νέα έρευνα της καθηγήτριας Sahakian διαπίστωσε και οριοθέτησε επακριβώς τα τρία χρονικά “Ηλικιακά ορόσημα” κατά τα οποία η γνωστική έκπτωση γίνεται πιο εμφανής και όρισε τους τρόπους αντιμετώπισης.
Οι ηλικίες των 57 ετών, των 70 και των 78 είναι τα χρονικά όρια, οι σταθμοί αλλαγών στην ζωή των ηλικιωμένων.
Στα στοιχεία της έρευνας της, η καθηγήτρια εξηγεί με απλά λόγια, για να γίνουν κατανοητά και από άτομα με μέση παιδεία, ότι : “Οι τρείς ηλικίες που καταγράφονται στη μελέτη είναι τα “ηλικιακά ορόσημα” όπου αρχίζουμε να αισθανόμαστε τις σημαντικές αλλαγές στην λειτουργία του εγκέφαλο μας.
ΤΑ ΤΡΙΑ ΧΡΟΝΙΚΑ “ΗΛΙΚΙΑΚΑ ΟΡΟΣΗΜΑ”.
1ο .Στα 57 μας η καμπή που θα αισθανθούμε εξαρτάται από το πόσο καλά έχουμε διαχειριστεί τις σωματικές αλλαγές της μέσης ηλικίας.
2ο .Στα 70 εξαρτάται από το πόσο έχουμε κρατήσει τον εγκέφαλό μας σε εγρήγορση πριν και μετά τη συνταξιοδότηση μας.
3ο .Στα 78 σχετίζεται με τo επίπεδο της “Αποθήκης γνώσεων” που στην ζωή μας έχουμε δημιουργήσει, υποχρεώνοντας πάντως τον εγκέφαλο μας να συνεχίσει να απασχολείται με την γνώση, όχι όμως με σταυρόλεξα ή sudoku, αλλά με “πολύπλοκα γνωστικά πράγματα, όπως είναι λχ το συστηματικό διάβασμα ή την εκμάθηση και καθημερινή ενασχόληση με το Internet .
Και συνεχίζει η Dr. Sahakian : ¨Όπως ακριβώς πρέπει να διαχειριζόμαστε τη χοληστερίνη πολύ πριν προκαλέσει καρδιακή προσβολή έτσι, πρέπει να υιοθετήσουμε τις ενδεδειγμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής μας τουλάχιστον 10 χρόνια πριν από αυτές τις τρείς αλλαγές ορόσημα που περιγράφει η μελέτη, με αυτό τον τρόπο μπορούμε να κρατήσουμε σε φυσιολογικά επίπεδα την λειτουργία του εγκεφάλου μας.
Γενικά η μελέτη της Dr. Sahakian ζητά από τους υπερήλικες που ανησυχούν για την υγεία του εγκεφάλου τους δυο πράγματα : Άμεση δράση και μακροπρόθεσμα σχέδια.
Όταν φτάνουμε στην ηλικία των 57 ετών ο εγκέφαλος μας αρχίζει να συρρικνώνεται. Η διαδικασία αυτή έχει ξεκινήσει ήδη από τα 30, αλλά στα 57 η μείωση του όγκου του εγκεφάλου γίνεται πλέον αισθητή λόγω της μείωσης της “λευκής ουσίας” στο δίκτυο των νευρικών ινών που επιτρέπει στις διάφορες περιοχές του εγκεφάλου να επικοινωνούν μεταξύ τους αστραπιαία και αποτελεσματικά, είναι τότε που το «ευρυζωνικό» μας δίκτυο αρχίζει να μειώνεται.
Το “φαινόμενο της συνταξιοδότησης” γίνεται εμφανή στα 70, είναι η στιγμή που στο εργαστήριο αρχίζει να διακρίνεται η πιο γνωστή από τις 13 πρωτεΐνες, που συνδέονται με τη γνωστική έκπτωση, την “Ταυ” να συσσωρεύεται στον εγκέφαλο, είναι τότε που αρχίζει να παρατηρείται λέπτυνση του φλοιού του εγκεφάλου και που οδηγεί σε μείωση των συνάψεων στις περιοχές που είναι υπεύθυνες για τη σκέψη και τη μάθηση. Επίσης παρατηρείται συρρίκνωση στους μετωπιαίους λοβούς και στον ιππόκαμπο, τις περιοχές του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνες για τις πιο περίπλοκες γνωστικές λειτουργίες και σε όλα αυτά αυξάνονται οι τιμές γιατί γύρω στα 60, οι άνθρωποι τεμπελιάζουν λίγο, αποφεύγουν τις δυσκολίες και αρχίζουν να πορεύονται με βάση την άνεση τους και αυτό είναι μια τρομερά κακή ιδέα για την κατάσταση του εγκεφάλου τους και γενικότερα της υγεία τους.
Η δεκαετία πριν από τα 70 είναι η περίοδος κατά την οποία αρχίζουμε πραγματικά να βλέπουμε τις νευρωνικές οδούς να φθίνουν ως αποτέλεσμα της μειωμένης πνευματικής μας διέγερσης.
Όπως γράφει η Dr. Sahakian, : Υπάρχουν άφθονες επιστημονικές αποδείξεις που υποστηρίζουν το Αγγλοσαξονικό γνωμικό “use it, or lose it”, δηλαδή “χρησιμοποίησέ το, ή θα το χάσεις”.
Είναι ανάγκη να κατανοήσουμε απόλυτα ότι το “γνωστικό απόθεμα” μας, είναι ένα από τα βασικά στοιχεία που δείχνει την ανθεκτικότητά μας απέναντι στη φυσιολογική φθορά του εγκεφάλου μας και ότι ένα σωστά δομημένο “γνωστικό απόθεμα” μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά τον νευροεκφυλισμό μας και κατά συνέπεια της άνοιας.
Η οικοδόμηση της αποθήκης γνώσεων ξεκινά από την παιδική μας ηλικία, αλλά μια μελέτη του 2022 που τώρα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neurology, διαπίστωσε ότι ακόμη και άνθρωποι που συνεχίζουν να αναπτύσσουν υψηλό “γνωστικό απόθεμα” μέχρι την ηλικία των 69 μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα έκπτωσης μνήμης και σκέψης, ακόμη κι αν είχαν χαμηλές γνωστικές ικανότητες σε νεότερη ηλικία.
Δέκα χρόνια νωρίτερα των ηλικιακών ορίων, πρέπει να αγκαλιάζουμε νέα πράγματα, oι άνθρωποι αν θέλουν να ζουν φυσιολογικά χρειάζονται κοινωνική επαφή και πνευματική διέγερση.
Λίγο πριν τα 80, ο όγκος του εγκεφάλου μειώνεται ακόμη περισσότερο, όπως και η αιμάτωση του. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος παρά το μικρό του βάρος, καταναλώνει περίπου το 20% του αίματος και οξυγόνου του σώματος, αντλεί περίπου 750-800 ml αίματος ανά λεπτό και 400-500 ml οξυγόνου την ημέρα για να μπορέσει να διατηρήσει τις νευρικές του λειτουργίες.
Στην ηλικία των 80 παρατηρείται συσσώρευση πρωτεϊνών που συνδέονται με τη φλεγμονή, έτσι τα γνωστικά αποθέματα αρχίζουν να μειώνονται δραματικά και αν δεν αναπληρώνονται έστω και μερικώς, εξαντλούνται και χάνονται.
Ο δείκτης της νοημοσύνης μας συνδέεται με γενετικά χαρακτηριστικά, αλλά η εκπαίδευση και η εκμάθηση νέων πραγμάτων είναι απολύτως υπό τον έλεγχό μας και καταλήγει η Dr. Sahakian. "Οι προστατευτικές επιδράσεις του γνωστικού μας αποθέματος είναι ευρέως αναγνωρισμένες. Πολλαπλές μελέτες δείχνουν ότι όσοι από εμάς έχουμε αναπτύξει ένα βαθύτερο “απόθεμα” νευρωνικών συνδέσεων στο οποίο μπορούμε να στηριχθούμε, τα καταφέρνουμε καλύτερα, ακόμη και όταν ο εγκέφαλός μας έχει υποστεί φθορά λόγω της αναπόδραστης ηλικιακής έκπτωσης".
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου