Πειραιάς, μια θαλασσινή ιστορία που χάνεται στον χρόνο …….

 

 

Στην έβδομη θέση της παγκόσμιας κατάταξης των μεγαλύτερων ναυτιλιακών μητροπολιτικών κέντρων ανέβηκε το 2023 ο Πειραιάς. Στο πρώτο λιμάνι της χώρας μας έφτασαν να έχουν την έδρα τους, κυρίως στην πρώην κακόφημη Τρούμπα,  πάνω από χίλιες ελληνικές και ξένες ναυτιλιακές εταιρείες. Ο Πειραιάς αποτελεί σήμερα κομβικής σημασίας εμπορικό λιμάνι στην Ανατολική Μεσόγειο ανάμεσα στο σταυροδρόμι του Σουέζ, της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου. Συνεισφέρει άμεσα 1,4 δισ. ευρώ ετησίως στην εθνική μας οικονομία και ενισχύει το ΑΕΠ της Ελλάδας κατά 0,8%.

Με τα τρία φυσικά λιμάνια και με μια θαλασσινή ιστορία που χάνεται μέσα στους αιώνες, ο Πειραιάς σήμερα, μετά από καταστροφές, λεηλασίες, βομβαρδισμούς και προσφυγιά ζει την χρυσή εποχή του.

Στις ακτές, στις γειτονιές και στα σοκάκια του, που σμιλεύτηκαν με πείσμα και αγώνα, παραμένει πάντα ζωντανή η ψυχή του.

Είναι από εκείνα τα μέρη όπου, όταν τα επεσκέφθης θα νιώσεις την πρωινή δροσιά   της θάλασσας στα πνευμόνια σου και την μεσημεριάτικη τσίκνα της τηγανισμένης κουτσομούρας στα ρουθούνια σου. Οι κάτοικοι του, απ’ όπου κι αν ήρθαν, από τον Πόντο, την Μικρά Ασία, την Σύρο, την Μάνη, την Κρήτη, την Χίο, την Μυτιλήνη, την Καλαμάτα, την Ηλεία, την Μύκονο, την Σαντορίνη, σπάνια από την Αθήνα και πάνω, τον αγάπησαν αυτόν τον τόπο, τον έκαναν πατρίδα τους και αγωνίσθηκαν πολύ για να τον αναστήσουν και από τα μέσα του 19ου αιώνα το έκαναν το θαύμα, σιγά-σιγά κατάφεραν να εμφανίσουν μια καινούργια πόλη, έναν άλλον μικρό κόσμο δίπλα από την μεγάλη πρωτεύουσα Αθήνα, αλλά με ξεχωριστό αέρα και με άλλη κουλτούρα από αυτήν. Τα παιδιά του εξακολουθούν, εδώ και εκατό χρόνια, να είναι “κόκκινα”, όχι γιατί είναι θιασώτες του ΚΚΕ, (στις τελευταίες εκλογές το ψήφισαν το 7,44% των Πειραιωτών) αλλά γιατί έγιναν τα παιδιά του Ολυμπιακού, όπως άλλωστε μας τραγουδά η Μελίνα από το 1960.

Θυμάμαι όταν πριν πενήντα πέντε χρόνια έπιασα δουλειά στην Νέα Κηφισιά, οι συνάδελφοι μου, Αθηναίοι σχεδόν όλοι, για να καταλάβουν από ποιο σημείο του Πειραιά ερχόμουν, με ρωτούσαν αν ο σταθμός του ηλεκτρικού ήταν μακριά από το σπίτι μου, μόνο αυτό το σημείο ήξεραν. Όταν τους ρωτούσα γιατί ένα Σάββατο, ή μια Κυριακή  δεν κατεβαίνουν με τα παιδιά ή την παρέα τους να γνωρίσουν κάτι διαφορετικό από την στεριανή Αθήνα, να περπατήσουν στον θαλασσινό Πειραιά, μου απαντούσαν ότι κατεβαίνουν μόνο όταν πρόκειται να πάρουν το καράβι για κάποιο νησί, άλλωστε ούτε μνημεία, ούτε μουσεία έχει και κυρίως ούτε θέατρα, ούτε καν μεγάλα μαγαζιά για να ψωνίσουν. Πράγματι στον Πειραιά δεν υπάρχουν μνημεία, ο  Πλούταρχος μας αναφέρει ότι Ρωμαϊκά στρατεύματα με επικεφαλής τον Σύλλα κατέκαψαν και ισοπέδωσαν όλη την πόλη του Πειραιά τον Μάρτιο του 86 π.Χ. Ειδικά κατέσκαβαν με μανία επί ημέρες την περιοχή που βρίσκονταν πέριξ της ιερής πόλης (κοντά στην σημερινή Αγία Τριάδα, εκεί που το 1959 στην συμβολή Λ. Γεωργίου και Φίλωνος συνεργείο ύδρευσης έφερε στο φως  τον “Θησαυρό του Πειραιά” τέσσερα μεγάλα χάλκινα αγάλματα μεταξύ των οποίων της Αθηνάς και της Αρτέμιδος). Ο Σύλλας έκαψε πρώτα και εκθεμελίωσε ύστερα όλα τα κτήρια του Πειραιά, όπως και την περίφημη σκευοθήκη του Φίλωνος, που ήταν ένα από τα πλέον αξιοθαύμαστα έργα στην Μεσόγειο, ο Πειραιάς θα εμφανισθεί ξανά στην ιστορία το 1835, μετά από 18 αιώνες, όταν πρόσφυγες από την Χίο θα εγκατασταθούν στον προφήτη Ηλία. Επομένως είχαν δίκιο οι συνάδελφοι, δεν υπάρχει μια ακρόπολη, ένα κάστρο ή ένα μεγάλο μουσείο, όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό στην Αθήνα. Υπάρχουν όμως άλλα πράγματα που κάνουν μοναδικό τον Πειραιά και αυτά είναι ο Σαρωνικός και οι ακτές του και το πιο σπουδαίο, αυτές που τον κάνουν γοητευτικό, οι συνοικίες του, εκεί όπου ακούγεται η αυθεντική λαϊκή μουσική, παρέα πάντα με ούζάκι και ντόπιους θαλασσινούς μεζέδες. Αυθεντική λαϊκή μουσική και θαλασσινή γαστρονομία, δυο μοναδικές στο είδος τους απολαύσεις, που προέκυψαν από το δημιουργικό σμίξιμο των ανθρώπων του Πόντου. της Ιωνίας,  της Πελοποννήσου και των νησιών μας και που αυθεντικά προσφέρονται μόνο στις συνοικιακές ψαροταβέρνες του μεγάλου λιμανιού. 

 

                    

             

Δεν χρειάζεται να σας υποδείξω εγώ σε ποιο ταβερνάκι θα μπορέσετε να φάτε ένα καλοψημένο ψάρι. Κάθε τόσο ξεπετάγονται και νέα πανέμορφα μαγαζιά στον Πειραιά, με καλόμαγειρεμένα φρέσκα ψάρια και όμορφη λαϊκή μουσική τα Σαββατοκύριακα, αυτά όμως που εγώ σήμερα επέλεξα να σας γνωρίσω είναι εγγυημένα, όχι μόνο από εμένα αλλά και από τον χρόνο,  είναι όλα παλαιά και τα παρουσιάζω για δύο λόγους, τον πρώτο σίγουρα τον έχετε καταλάβει,  είναι η ακατάσχετη γεροντική νοσταλγία για τον τόπο που έζησα τα νιάτα μου, ο δεύτερος  είναι πιο ουσιαστικός, οφείλεται σε έναν υπολογισμό μου, σκέφτηκα ότι σε λίγες ημέρες θα μπούμε  στη Μεγάλη Εβδομάδα και ίσως κάποιος ή κάποια από σας, ορεχτεί ένα ψάρι στα κάρβουνα με ένα καλό κρασί, αν πάλι όχι, ας τον παρακινήσω τότε εγώ να επιλέξει χωρίς κανένα δισταγμό μια από τις πέντε ψαροταβέρνες που προτείνω παρακάτω, είναι σίγουρο ότι θα ευχαριστηθεί το ψάρι και το κρασί του  και το κυριότερο θα τα απολαύσει σε μια όμορφη ακτή της ιδιαίτερης πατρίδα μου, στον Πειραιά.  

 

Στο Πανόραμα

 

Ο υγρός χειμώνας στον Πειραιά δεν είναι καιρός για ψάροτσιμπούσι, μετά τα πρώτα κρύα όμως πάντα η παρέα μου και εγώ  λαχταρούσαμε μια καλή ψαρόσουπα και τότε τίποτα δεν μας κράταγε και με την πρώτη ευκαιρία ανεβαίναμε στον Προφήτη Ηλεία, στο παραδοσιακό εστιατόριο Πανόραμα.Το Πανόραμα ξεκίνησε το 1957 στον προφήτη Ηλεία του Πειραιά,  από το Παρασκευά Μανιουδάκη. Σήμερα, συνεχίζοντας την παράδοση, με το ίδιο μεράκι και αγάπη και με τα ίδια αγνά υλικά, λειτουργεί υπό την επίβλεψη του συνονόματου εγγονού του, Παρασκευά Μανιουδάκη. Το Πανόραμα είναι κάτι παραπάνω από ένα συνηθισμένο εστιατόριο, όταν έμενα στον Πειραιά, για μένα και την συντροφιά μου ήταν εμπειρία. Η βεράντα του, όπου προσφέρει ένα ήσυχο γεύμα, έχει θέα σε έναν γαλάζιο ορίζοντα που ξεκινάει από την Ακρόπολη και καλύπτει όλο τον Σαρωνικό κόλπο. Το Πανόραμα είναι ένα διαμάντι για τον Πειραιά, τόσο για το φρέσκο και άψογα ψημένο ψάρι του, όσο και για τους τέλειους ουζομεζέδες του. 

    

Όταν φτάσετε, να παραγγείλετε για αρχή ένα καραφάκι ούζο Πλωμάρι,  μαριδάκι και φρέσκο καλαμαράκι και για κύριο γεύμα τι άλλο; ψαρόσουπα Μπουγιαμπέσα που θα την συνοδεύσετε με βαρελίσιο κρασί Σιγάλας, το καλύτερο ελληνικό βαρελίσιο κρασί. (Την ψαρόσουπα θα την έχετε παραγγείλει όταν κλείσετε τραπέζι).

 

 

Στου Ζάχου 

 

                             

Δεν χρειάζεται να είσαι Ολυμπιακός για να πηγαίνεις στον Ζάχο, μια και είναι κλασική  ψαροταβέρνα αλλά, αν είσαι και δεν έχεις πάει ακόμη, σίγουρα είναι μεγάλη παράλειψη. Στα χρόνια που έμενα και εργαζόμουν στον Πειραιά, το στέκι αυτό το θεωρούσαμε γούρι και έπρεπε να το επισκεφθούμε πριν από κάθε αγώνα του Ολυμπιακού.

Αυτό το αγαπημένο μαγαζί του Πειραιά βρίσκεται στα Καμίνια, στο ισόγειο μιας πολυκατοικίας που χτίστηκε την δεκαετία του ’60. Ο Χρήστος Ζάχος είχε τη φαεινή ιδέα, όταν έκλεισαν τα Λιπάσματα στη Δραπετσώνα και έμεινε άνεργος, να τολμήσει με τη σύζυγό του την Βαΐα, να μεταμορφωθούν σε ταβερνιάρηδες,  και ήταν τόσο μεγάλο το πείσμα τους, που κατάφεραν γρήγορα το καπηλειό τους να γίνει στέκι όλου του Πειραιά. 

 

                          

Ακόμα και σήμερα, από την πεντακάθαρη κουζίνα η Βαΐα συνεχίζει να στέλνει στα τραπέζια τηγανητά ψαράκια, γαύρο ή σαρδέλα ψαρεμένα από τα Κανάκια της Σαλαμίνας, χρυσαφένιο μπακαλιάρο τηγανισμένο στο κουρκούτι, σκορδαλιά που φυσάει, αλλά και μοναδικά ψημένο ψάρι στα κάρβουνα που δεν απογοητεύει ποτέ και κανέναν.

 

Στου Λάζαρου (Μαργαρώ) 

 

                                                             

 

Ένα από τα πιο ιστορικά ταβερνάκια του Πειραιά, είναι αυτό που άνοιξε τις πόρτες του μπροστά από την σχολή Ναυτικών Δοκίμων  το 1944 από την οικογένεια Χανιώτη και συγκεκριμένα από τη Μαργαρώ από τα Άνω Μερά της Μυκόνου,  η οποία, με τη μαεστρία της στο τηγάνι, έστησε ένα μαγαζί που έγινε θρύλος για τους Πειραιώτες. Από εκείνη τη γυναίκα και το τηγάνι της ξεκίνησε την ιστορία της η διάσημη ταβέρνα, πέρασε στην δεκαετία του 1960 στον γιό της τον Λάζαρο και σήμερα όλη η δυναμική της βρίσκεται όχι μόνο στα εγγόνια της Μαργαρώς, τον Γιάννη, τον Κώστα και τον Σπύρο, αλλά και στο γεγονός ότι το μενού παραμένει ίδιο στις οκτώ δεκαετίες που πέρασαν και δεν περιλαμβάνει τίποτα περισσότερο από κουτσομούρες, γαρίδες ή καραβίδες, χωριάτικο ψωμί,  καλό κρασί και χωριάτικη σαλάτα.

 

                                                  

Στου Λάζαρου δεν θα βρεις να παραγγείλεις κάτι άλλο, άλλωστε δεν το χρειάζεσαι. Η ομορφιά κρύβεται στην απλότητα, στην τελειότητα του τηγανίσματος και στην επιλογή των μετρημένων υλικών. Και αυτό το τηγάνισμα με την απαλή στρώση τριμμένης φρυγανιάς που κάνει τη κουτσομούρα απίστευτα τραγανή, το απολαύσαμε πολλά χρόνια εγώ και οι φίλοι μου. Στο Λάζαρο θα πάτε για να αποτίσετε φόρο τιμής σε όλα τα ταβερνάκια με ψυχή, εκεί που θα μυηθείτε στην κουλτούρα του Πειραιά, που είναι τρία πιάτα όλα κι όλα και καλό κρασί για ένα τραπέζι που θα σας μείνει αξέχαστο.

 

Στο Λιμανάκι

 

    

 

Είναι στο μικρό λιμανάκι δίπλα από το μεγάλο, κι αυτό από μόνο του έχει μια γοητεία. Από παλιά θυμάμαι, μόλις φθάναμε τρέχαμε να πιάσουμε τραπέζι μπροστά από τις βάρκες, σαν να ξέραμε μόνο εμείς το μυστικό, κι ας είχε πάντα κόσμο γύρω μας και ας ήταν πασιφανές ότι όλοι αυτοί έτρεχαν για τον ίδιο λόγο. Πριν εξήντα χρόνια το μαγαζί με τους πλέον φανατικούς θαμώνες ήταν το Ουζερί του Bele Amie απέναντι από το ρολόι στο Πασαλιμάνι, σήμερα το μαγαζί του Γιώργου και της Χρύσας ίσως είναι το πιο cult Ουζερί του Πειραιά. 

 

                        

 

Δίπλα από τον παλιό σταθμό της ΔΕΗ με το τεράστιο φουγάρο, τις βαρκούλες και τα καΐκια για θέα, το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου πιο δίπλα και ποιος ξέρει, ίσως αν αφαιρεθείς να νοιώσεις μια φευγαλέα αίσθηση ότι μπορεί και να μην είσαι στον Πειραιά, άλλα σε κάποιο νησάκι του Αιγαίου.

Η Χρύσα και ο Γιώργος βρίσκονται εδώ πολλά χρόνια και από την κουζίνα τους βγαίνουν όλα τα κλασικά πιάτα που περιμένει κανείς από ένα πειραιώτικο  στέκι: καλαμαράκια τηγανητά, σαγανάκια με θαλασσινά, ψαράκια στο τηγάνι αλλά και χταποδάκι βουτηγμένο στο λαδόξιδο και φυσικά το φημισμένο ριζότο τους με το μελάνι σουπιάς. Είναι ωραίο να φτάσεις εκεί ένα μεσημεράκι, να παραγγείλεις δυο-τρεις μεζέδες για το ούζο σου ή μια απλή γαριδομακαρονάδα αν σε έχει πιάσει πείνα, να ξέρεις όμως ότι θα στην μαγειρέψουν εκείνη την στιγμή και ίσως θα περιμένεις λίγο παραπάνω, αλλά, εδώ που ήρθες δεν χρειάζεται να βιάζεσαι, το λιμανίσιο αυτό ταβερνάκι  δεν στήθηκε για να απολαμβάνεις μόνο τις τηγανιτές πατάτες με το μανιάτικο λάδι, το τραγανό καλαμαράκι και το ασημένιο μπαρμπουνάκι από την Αίγινα, αλλά το κυριότερο, υπάρχει για να σε μάθει πως να απολαμβάνεις μια θαλασσινή στιγμή.

 

Στο Θαλασσάκι  

 

     

 

Βρίσκεται σε ένα από τα πιο όμορφα σημεία της Πειραϊκής, εκεί όπου μπορείς, εκτός από φρέσκα ψάρια να απολαύσεις και ένα ρομαντικό ηλιοβασίλεμα. Το Θαλασσάκι είναι μια κλασική οικογενειακή ταβέρνα, όπως συνηθίζουμε να αποκαλούμε όσες έχουν μεγάλα τραπέζια και φιλοξενούν θαμώνες όλων των ηλικιών, η ιστορία του ξεπερνά τα πενήντα χρόνια, εγώ και η συντροφιά μου ήμασταν τακτικοί θαμώνες, το μεσημέρι πάντως της Κυριακής των εκλογών, μετά την ψήφο, θα τρώγαμε οπωσδήποτε εκεί. Το περιβάλλον καθαρό και ευχάριστο. Το μαγαζί εξάλλου έχει σχέση με την Κύθνο και μπορεί να εγγυηθεί τη φρεσκάδα και τη νοστιμιά των ψαριών του. Άλλωστε, αν θέλετε να απολαύσετε ένα ουζάκι με την καρδιά σας, δεν υπάρχουν καλύτεροι μεζέδες από το τυρί τυροβόλι, που έρχεται κατευθείαν από την Κύθνο, ψιλό ψαράκι στο τηγάνι, όπως ο γαύρος ο τηγανητός, εκείνος που όταν πιάνεται με το χέρι μεταμορφώνεται στον απόλυτο μεζέ, δίπλα σε αυτόν, οι γαριδούλες  που η Γιούλη κανάκεψε στο τηγάνι για να το αφήσει στο πιάτο χωρίς περιττό λάδι, έτσι όπως πρέπει. 

 

                            

 

Να πάρετε όστρακα αν βέβαια τα βρείτε και εννοείται να προτιμήσετε μία από τις μακαρονάδες με τα θαλασσινά, έτσι για στολίσετε τη μέση του τραπεζιού σας. Σαν αγαπημένο μαγειρευτό, το Θαλασσακι, προσφέρει γιουβετσάκι με χταπόδι και μελιτζάνα και σταθερή αξία  είναι πάντα τα χόρτα εποχής. Αφήστε τις μπελαλίδικες σαλάτες, την Ταμπουλέ ή την σαλάτα του Καίσαρα, αυτές μπορούν να περιμένουν όταν θα πιείτε τις μπύρες ή τα κρασιά σας, στα Εξάρχεια,  στην Κηφισιά, στο Μαρούσι.

Και μην ξεχάσετε η καλύτερη ώρα αυτού του μαγαζιού είναι όταν δύει ο ήλιος, τότε όπου εκτός από τα θαλασσινά θα απολαύσετε και το ηλιοβασίλεμα της Πειραϊκής. 

 

Υ.Γ.  Την ανάρτηση αυτή την έκανα μήπως και ξεφύγουμε, έστω και για λίγο, από τον εφιάλτη που έρχεται,  από όλα όσα νομίσαμε ότι είχαμε αφήσει πίσω μας και που δυστυχώς βλέπουμε πάλι να ξετυλίγονται αδυσώπητα μπροστά μας.