Αν και η Γαλλία ήταν ένα πανίσχυρο έθνος, μια εκ των τεσσάρων μεγάλων δυνάμεων, με αποικίες στην Αφρική, Ασία και Αμερική, ένας γίγαντας 26 εκατομμυρίων κατοίκων η πολιτική και κοινωνική της δομή ήταν ένα απολίθωμα του παρελθόντος, το βασιλικό καθεστώς διαχώριζε τους υπηκόους του σε τρεις τάξεις, στην πρώτη τάξη ήταν ο κλήρος, στη δεύτερη τάξη οι ευγενείς και στην τρίτη τάξη όλοι οι άλλοι, από τους πλουσιότερους τραπεζίτες και έμπορους μέχρι τους φτωχότερους εργάτες και αγρότες.
Η τραγωδία ήταν ότι οι δύο πρώτες τάξεις παρότι είχαν το μεγαλύτερο μέρος της γης και των εισοδημάτων, λόγο κατάλοιπων προνομίων, δεν πλήρωναν φόρους. Η τρίτη τάξη επωμιζόταν όλο το οικονομικό βάρος ενός έθνους που βρισκόταν ήδη από την 16η Αυγούστου 1788 υπό καθεστώς χρεοκοπίας.
Παραμονές της επανάστασης.
Για να αντιληφθούμε όμως τα γεγονότα και το κλίμα της εποχής πρέπει να απομακρυνθούμε από τους λιθόστρωτους δρόμους του Παρισιού και να ταξιδέψουμε 19 km νοτιοδυτικά μέχρι τις χρυσές αίθουσες του παλατιού των Βερσαλλιών, εκεί κάτω από κρυστάλλινος πολυελαίους περιτριγυρισμένος από αυλικούς και ευγενείς και απομονωμένος μέσα στους τεράστιους κήπους των 2.000 στρεμμάτων ζούσε ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄, ένας βασιλιάς που δεν ήταν κακός από τη φύση του, έπασχε όμως με μία μοιραία αποσύνδεση με την πραγματικότητα που ζούσε η χώρα του.
Η οικονομική κατάσταση ήταν απελπιστική, ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ είχε αδειάσει τα βασιλικά ταμεία στέλνοντας στρατεύματα και πλοία για να υποστηρίξει την Αμερικανική επανάσταση, μία πράξη ιστορικής ειρωνείας καθώς βοηθώντας τους Αμερικανούς να απελευθερωθούν από τον Άγγλο βασιλιά, που ήθελε να τον δει ταπεινωμένο, έσπειρε στον δικό του στρατό της ιδέες της ελευθερίας και της ισότητας που σύντομα θα στρέφονταν εναντίον του.
Σε αυτή την άθλια οικονομική κατάσταση προστέθηκαν και μία σειρά από πρωτοφανείς φυσικές καταστροφές, Οι χειμώνες της δεκαετίες του 1780 ήταν οι πιο σκληροί του αιώνα, ο ποταμός Σηκουάνας πάγωνε και όπως ήταν φυσικό οι αλευρόμυλοι σταματούσαν να λειτουργούν. Οι σοδιές σταριού καταστράφηκαν από μαζικές χαλαζοπτώσεις και έτσι η τιμή του ψωμιού, της πλέον βασικής τροφής στη ζωή των Γάλλων, ανέβηκε τόσο πολύ που ένας εργάτης χρειαζόταν να ξοδέψει τον μισθό ενός ολόκληρου μήνα, για να ταΐσει την οικογένειά του μόλις για μία εβδομάδα
Εν τω μεταξύ στις Βερσαλλίες γίνονταν επίσημα δείπνα με δεκάδες προσκεκλημένους ευγενείς και με εκατοντάδες πιάτα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον κυριαρχούσε η φιγούρα της βασίλισσας, της Αυστριακής Μαρίας Αντουανέτας, μισητής για όλους τους Γάλλους λόγο καταγωγής, γνωστή στον λαό ως “κυρία έλλειμμα”, αδίκως καταλογίζοντας σε αυτήν τα ελλείμματα του βασιλικού ταμείου .
Η βασίλισσα έγινε ο τέλειος στόχος του λαϊκού μίσους, αν και πολλά από τα φυλλάδια που κυκλοφορούσαν για αυτήν ήταν υπερβολές με απίστευτα ψέματα, ο τρόπος ζωής της συμβόλιζε την αλαζονεία της μοναρχίας και υπάρχει από τότε το διάσημο ανέκδοτο στο οποίο όταν ενημερώθηκε ότι ο λαός δεν είχε ψωμί απάντησε : “ας φάνε παντεσπάνι”. Αν και είναι βέβαιο ότι δεν είπε ποτέ κάτι τέτοιο έχει παραμείνει η χρήση του σε όλους τους Ευρωπαϊκούς λαούς.
Η έκρηξη της επανάστασης.
Η 14η Ιουλίου 1789 δεν είναι απλώς η έναξη της επανάστασης με την κατάληψη της Βαστίλης, είναι η μέρα που η έννοια της πολιτικής κυριαρχίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων άλλαξε για πάντα.
Με την έκρηξη της Γαλλικής Επανάστασης επήλθε η καθοριστική καμπή για την εδραίωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ωστόσο μετά την επικράτηση της επέδειξε μια παράξενη όσο και δυσεξήγητη στάση απέναντι στις γυναίκες. Ενώ παρότρυνε και ενεθάρρυνε την δυναμική τους συμμετοχή στους αγώνες της επανάστασης, τις απέκλεισε συστηματικά από την επίσημη πολιτική εξουσία.
Η δράση των γυναικών στην εξέγερση των Βερσαλλιών.
Με αφορμή τη δραματική έλλειψη του ψωμιού, χιλιάδες γυναίκες, κυρίως εργάτριες της αγοράς (les poissardes) συγκεντρώθηκαν έξω από το Δημαρχείο του Παρισιού ζητώντας ψωμί και σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές της Επανάστασης, στις 5 και 6 Οκτωβρίου 1789, οι γυναίκες του Παρισιού διαδραμάτισαν πρωταρχικό ρόλο με την περιώνυμη Πορεία προς τις Βερσαλλίες (La Marche sur Versailles):
Η ένοπλη πορεία:
Οπλισμένες με μαχαίρια, λόγχες και μουσκέτα, διένυσαν πεζές τη λασπωμένη διαδρομή περίπου των 20 χιλιομέτρων προς το Παλάτι των Βερσαλλιών υπό καταρρακτώδη βροχή.
Η πολιτική ανατροπή.
Διέκοψαν την συνεδριάζουσα μεγαλοπρεπή Εθνοσυνέλευση διαμαρτυρόμενες και ζητώντας ψωμί, αμέσως μετά εισέβαλαν στα βασιλικά διαμερίσματα, απαιτώντας λύση στο πρόβλημα της πείνας. Με την δική τους και μόνο πίεσή, ανάγκασαν τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ και τη βασιλική οικογένεια να εγκαταλείψουν τις Βερσαλλίες και να εγκατασταθούν στο Παλάτι του Κεραμικού στο Παρίσι, φέρνοντάς τους ουσιαστικά υπό τον έλεγχο του λαού και της Επανάστασης.
Η επικράτηση της επανάστασης.
Θα επακολουθήσουν οι συλλήψεις, οι φυλακίσεις και οι δίκες του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄και της Αντουανέτας, θα καταδικαστούν σε θάνατο και μαζί με περίπου 1.500 ευγενείς που θα εκτελεστούν στην γκιλοτίνα στην πλατεία της Επανάστασης, θα σημάνει πανηγυρικά και την επικράτηση της επανάστασης.
Οι εκτελέσεις στην γκιλοτίνα.
Οι συνολικός αριθμός των εκτελέσεων μέχρι και την λήξη της επανάστασης που επήλθε στις 9 Νοεμβρίου 1799, όταν ο Ναπολέων Βοναπάρτης ανέτρεψε το Διευθυντήριο μέσω πραξικοπήματος και εγκαθίδρυσε την Υπατεία (Consulat), ανακηρύσσοντας τον εαυτό του Πρώτο Ύπατο. ανήλθε περίπου στις 17.000 ανθρώπους, εξ αυτών μόνο το 8,6% ήταν ευγενείς.
Η στάση της ηγεσίας απέναντι στα δικαιώματα των γυναικών
Παρά την δυναμική συμμετοχή των γυναικών η επαναστατική ηγεσία απέκλεισε τις γυναίκες από το σύνολο σχεδόν των πολιτικών δικαιωμάτων που αναγνώρισε στους άνδρες.
Η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων:
Ενώ η περίφημη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη το 1789 διακήρυσσε την ισότητα, με τη λέξη "άνθρωπος", στα γαλλικά "homme". Από την Επιτροπή όμως ερμηνεύτηκε όχι ως "άνθρωπος" αλλά καταχρηστικά ως "άνδρας", αποκλείοντας έτσι τις γυναίκες από την χορήγηση πολιτικών δικαιωμάτων και κατά συνέπεια από την ιδιότητα του ενεργού πολίτη.
Άρνηση ψήφου και πολιτικής δράσης:
Η ηγεσία της Επανάστασης απαντώντας στις διαμαρτυρίες για τον αποκλεισμό των γυναικών από τα ανθρώπινα δικαιώματα, ξεκαθάρισε ότι ο φυσικός χώρος της γυναίκας είναι το σπίτι και η ανατροφή των παιδιών και όχι η πολιτική αρένα. Το 1793, το επαναστατικό καθεστώς απαγόρευσε επίσημα τις γυναικείες πολιτικές λέσχες και τις συνελεύσεις τους.
Νομικές κατακτήσεις:
Παρ' όλα αυτά, υπήρξαν κάποιες κοινωνικές και οικογενειακές μεταρρυθμίσεις, λχ οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα στο διαζύγιο το 1792 υπό ευνοϊκότερους όρους από το παρελθόν και ίσα δικαιώματα στην κληρονομιά. Τα πολιτικά δικαιώματα όπως, το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι παρέμειναν απαγορευμένα μέχρι το 1944 στη Γαλλία.
Αγωνίστριες που διεκδίκησαν ενεργά την πολιτική ισότητα
Υπήρξαν και φωτισμένες αγωνίστριες όπως η Olympe de Gouges , που πλήρωσε την τόλμη της με τη ζωή της, καθώς οδηγήθηκε στη γκιλοτίνα κατά τη διάρκεια της Τρομοκρατίας.
Η Olympe de Gouge υπήρξε μία από τις πιο διορατικές, θαρραλέες και ταυτόχρονα παρεξηγημένες προσωπικότητες της Γαλλικής Επανάστασης. Η πορεία της και ο θάνατός της συμπυκνώνουν τον τρόπο με τον οποίο το επαναστατικό καθεστώς αντιμετώπισε τη γυναικεία χειραφέτηση.
Το 1791, αφού η Εθνοσυνέλευση ψήφισε τη διάσημη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, η οποία όμως αφορούσε αποκλειστικά τους άνδρες, η de Gouges απάντησε με τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων της Γυναίκας και της Πολίτιδος. Στην παρουσίαση της διακήρυξης της ενώπιον της επαναστατικής επιτροπής Δικαιωμάτων που ήταν όλοι άνδρες ξεκίνησε με την εμβληματική ερώτηση : "Άνδρα, αν είσαι ικανός να είσαι δίκαιος; υποστήριξε τότε ότι οι γυναίκες γεννιούνται ελεύθερες και έχουν ίσα δικαιώματα με τους άνδρες" και έκλεισε με την πιο γνωστή ρήση της διακήρυξης της : “Αν η γυναίκα έχει το δικαίωμα να ανέβει στη γκιλοτίνα· πρέπει εξίσου να της αναγνωριστεί το δικαίωμα να ανεβαίνει και στο βήμα”.
Δυστυχώς για την ίδια, η ιστορία επαλήθευσε προφητικά το πρώτο σκέλος της πρότασής της, τη γκιλοτίνα, ενώ της αρνήθηκε το δεύτερο, το βήμα.
Η Olympe de Gouges δεν ήταν μόνο φεμινίστρια, αλλά και μια ενεργός πολιτική φωνή με ευρύτερες απόψεις. Υπήρξε από τις πρώτες που ζήτησαν την κατάργηση της δουλείας στις γαλλικές αποικίες. Υποστήριξε τα δικαιώματα των άγαμων μητέρων και των ορφανών,
Η Δίκη και η Εκτέλεση Νοέμβριος 1793
Τον Ιούλιο του 1793, η Olympe de Gouges συνελήφθη από το καθεστώς, όχι μόνο επειδή ήταν γυναίκα με πολιτικό λόγο, αλλά επειδή θεωρήθηκε “αντεπαναστάτρια”.
Φυλακισμένη για μήνες υπό άθλιες συνθήκες και χωρίς συνήγορο, προσπάθησε να υπερασπιστεί τον εαυτό της γράφοντας επιστολές από το κελί της, τις οποίες όμως κατακρατούσαν. Το Επαναστατικό Δικαστήριο την κατηγόρησε ότι “θέλησε να αναβιώσει την τυραννία” και ότι προσπάθησε να υπονομεύσει την ενότητα της Δημοκρατίας.
Στις 3 Νοεμβρίου 1793, η Olympe de Gouges οδηγήθηκε στη γκιλοτίνα.
Το Μήνυμα του Καθεστώτος
Η εκτέλεσή της λειτούργησε ως συμβολικός μηχανισμός αποτροπής. Λίγες εβδομάδες μετά τον θάνατό της, η Εθνοσυνέλευση απαγόρευσε επίσημα όλες τις γυναικείες πολιτικές λέσχες και διακήρυξε ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να αναμειγνύονται στις κρατικές υποθέσεις.
Οι αναλύσεις των ιστορικών
Ο Άγγλος ιστορικός Louis Jacob και μεταγενέστεροι ερευνητές σημειώνουν ότι η αντιμετώπιση της Olympe de Gouges απέδειξε πως για τους ηγέτες της Γαλλικής Επανάστασης, η διεκδίκηση πολιτικής εξουσίας από τις γυναίκες ισοδυναμούσε με προδοσία της πατρίδας.
Η οπτική της Αγγλίδας ιστορικού Olwen Hufton εστιάζει στην πρακτική διάσταση. Οι γυναίκες των λαϊκών στρωμάτων (sans-culottes) είχαν αποδείξει ότι διέθεταν τεράστια επαναστατική ορμή – χαρακτηριστικότερο παράδειγμα η Πορεία στις Βερσαλλίες τον Οκτώβριο του 1789 για την εξασφάλιση ψωμιού.
Ωστόσο, όταν οι γυναίκες άρχισαν να οργανώνονται σε αυτόνομους πολιτικούς συλλόγους, όπως η “Εταιρεία των Επαναστατριών Δημοκρατικών”, ηγέτες όπως ο Robespierre και η Εθνοσυνέλευση πανικοβλήθηκαν. Ο φόβος μιας διπλής επανάστασης ταξικής και έμφυλης οδήγησε το καθεστώς να απαγορεύσει 1793 ρητά όλες τις γυναικείες πολιτικές οργανώσεις, κρίνοντας ότι οι γυναίκες έπρεπε να επιστρέψουν άμεσα στις εστίες τους για να υπηρετούν την πατρίδα αποκλειστικά ως μητέρες και σύζυγοι στρατιωτών της Δημοκρατίας.
Σημαντική σημείωση : Με το σημερινό θέμα αυτή η ιστοσελίδα θέλησε να ρίξει φως σε ένα παράπλευρο συμβάν ενός ιστορικού γεγονότος που αποφεύγουν να γράψουν τα βιβλία ιστορίας, στο τραγικό λάθος εις βάρος των πολιτικών δικαιωμάτων των γυναικών κάτι που αποτέλεσε και πλήγμα για το Δυτικό πολιτισμό, λχ το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι από τις γυναίκες καθυστέρησε, εξ αιτίας αυτού του λάθους πάνω έναν αιώνα, στις Ηνωμένες Πολιτείες επετράπη το 1920, στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1928, στην Γαλλία το 1944, στην Ιταλία 1945, στην Ελλάδα το1952, στην Ελβετία το 1971
Η ανάρτηση αυτή δεν έχει στόχο και πως θα μπορούσε άλλωστε, να μειώσει την αξία της Διακήρυξης των “Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη”, ενός κανόνα δικαίου ο οποίος γεννήθηκε μέσα από τα σπλάχνα της Γαλλικής Επανάστασης. Μία Διακήρυξη που αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς της παγκόσμιας ιστορίας για την κατοχύρωση των ατομικών και κοινωνικών ελευθεριών και που απετέλεσε την βάση για τη θεμελίωση του Σύγχρονου Συνταγματικού Δικαίου και στη συμπερίληψη στα Συνάγματα των δυτικών χωρών όλων των Θεμελιωδών Ατομικών Ελευθεριών.
Κληρονομία
Οι αρχές της Διακήρυξης του 1789 πέρασαν αυτούσιες στη Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ το 1948 και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και άφησαν μια παγκόσμια κληρονομιά.
Άρθρο 1 της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη : “Οι άνθρωποι γεννιούνται και παραμένουν ελεύθεροι και ίσοι στα δικαιώματα” — μια φράση που άλλαξε για πάντα τον ρου της ανθρώπινης ιστορίας.
ΥΓ: Όπως συνοψίζουν όλοι οι μεγάλοι ιστορικοί στις αναλύσεις τους, η Γαλλική Επανάσταση διακήρυξε με το πανανθρώπινο σύνθημα Liberté, Égalité, Fraternité την “Καθολική Ισότητα”. Συνειδητά όμως στην ισότητα αυτή είχε μόνο τους άνδρες. Οι γυναίκες έγιναν αποδεκτές μόνο ως συμβολικές αλληγορίες της Δημοκρατίας, όπως η περίφημη Marianne, μια αλληγορική γυναικεία μορφή που προσωποποιεί τις τρεις αξίες της Γαλλικής Επανάστασης, Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα. Η Marianne δεν υπήρξε πραγματικό ιστορικό πρόσωπο, αλλά γεννήθηκε μέσα από την ανάγκη της Επανάστασης του 1789 για να αντικαταστήσει την εικόνα του μονάρχη με ένα σύμβολο που θα αντιπροσώπευε την κυριαρχία του λαού και θα υπήρχε σε πίνακες, αγάλματα, σημαίες, αλλά όχι ως ζωντανά γυναικεία υποκείμενα με δραστηριότητα στην πολιτική και μάλιστα με λήψη αποφάσεων, αυτό θα γίνει μετά 150 χρόνια, το 1944 από τον στρατηγό Charles de Gaulle το 1944.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου