“αριστερά – δεξιά” η ιστορική διάκριση .........

 

 

Το Ευρωπαϊκό μοντέλο.

Η διάκριση “αριστερά – δεξιά” είναι το βασικό εργαλείο ανάλυσης κάθε πολιτικής κατάστασης ή γεγονότος παγκοσμίως. Οφείλεται εξ ολοκλήρου και αποκλειστικά στη Γαλλική Επανάσταση. και στην παράδοσης της. Παρουσιάσθηκε και διαδόθηκε στις αρχές του 19^ου. Το αίτιο γεγονός, στο οποίο αποδίδεται η διάκριση, ήταν η Συνέλευση των Τάξεων που συγκάλεσε, με την έκρηξη της  Γαλλικής επανάστασης ο Λουδοβίκος  16^ος . Αν και οι λεπτομέρειες του έργου και της λειτουργίας της Συνέλευσης ήταν εξ αρχής γνωστές και απόλυτα σαφείς, η φημολογία που ακολούθησε  μετά το πέρας της Γενικής Συνέλευσης για το πώς  κάθισαν οι εκπρόσωποι των τάξεων είναι ανακριβείς.  Η βασική θεωρεία που διαδόθηκε ήταν ότι  ο κλήρος και οι ευγενείς, η πρώτη και η δεύτερη τάξη της Γαλλίας οι φιλομοναρχικοί, έκατσαν δεξιά του βασιλέως και αριστερά οι αντιμοναρχικοί αστοί, η τρίτη τάξη.  Αν υποθέσουμε ότι στην  Συνέλευση των τάξεων, στις 5 Μαΐου 1789 στις Βερσαλλίες, τύχαινε να πιάσουν οι βασιλόφρονες, κλήρος και ευγενείς, την  θέση στα αριστερά του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄  και οι  αμφισβητίες του θρόνου αστοί εργάτες  - αγρότες, τα δεξιά του, σήμερα η  αριστερά θα ήταν οι φασίστες και  η δεξιά οι  αναρχικοί. Η επέκταση αυτής της διάκρισης της “Αριστεράς – Δεξιάς” από τη Γαλλία στην υπόλοιπη ηπειρωτική Ευρώπη δεν έγινε βέβαια από τους στρατιώτες του Ναπολέοντα, που ήλθαν για να κατακτήσουν, αλλά  με την παλινόρθωση των Βουρβόνων το 1815, όταν πλέον η γαλλική επανάσταση άρχισε να αποτελεί για άλλους μεν φάρο και όραμα και για άλλους μπαμπούλα και εφιάλτη. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα γενικά το περιεχόμενο της διάκρισης Αριστερά- Δεξιά καθιερώθηκε σταδιακά και στην υπόλοιπη ηπειρωτική Ευρώπη. Οι θαυμαστές και επίδοξοι μιμητές της γαλλικής επανάστασης αυτοχαρακτηρίζονταν “αριστερά” με κύρια χαρακτηριστικά δημοκράτες - προοδευτικοί  και τοποθετούσαν στη “δεξιά” τους αντιπάλους τους, ως  αρνητές της ελευθερίας, της  δημοκρατίας και της προόδου. Η διάκριση αυτή δεν επικράτησε στην Μεγάλη Βρετανία όπου η ταξική ιεραρχία κράτησε πολλά στοιχεία της παραδοσιακής  Αυτοκρατορίας, Θεός, Βασιλεύς, ευγενείς και αστοί.

Ο γαλλοκαναδός πολιτικό επιστήμονας John Lesperance   έχει γράψει ένα σημαντικό βιβλίο για το ζήτημα αυτό, ίσως το πιο περιεκτικό ορίζοντας  τα 4 χαρακτηριστικά που εξηγούν την οικουμενική διάδοση της διάκρισης “Αριστερά - Δεξιά” πολύ πιο εύκολα από οποιοδήποτε άλλο ζεύγος αντιθέτων. Η παραδοσιακή ταξική διάκριση που μέχρι την επανάσταση του 1789 γνώριζαν οι Γάλλοι ήταν ιεραρχική και πυραμοειδής, Θεός, Βασιλεύς, κλήρος, ευγενείς και αστοί. Εκείνη την διάκριση που διέδωσαν οι οπαδοί της Γαλλικής Επανάστασης, της “Αριστεράς –Δεξιάς” ήταν αυτή που μπορούσε να μετατραπεί σε ένα διχοτομικό σχήμα με περισσότερες από δύο κατηγορίες, δηλαδή ένα διχοτομικό σχήμα με κεντροδεξιά και  κεντροαριστερά και με άκρα αριστερά και άκρα δεξιά. η διάκριση αυτή έχει κάποια χαρακτηριστικά που υπερέχουν από την ιεραρχική διάκριση και που εξηγούν γιατί ευκόλως  επεκτάθηκε σε πανευρωπαϊκή κλίμακα.

Συμμετοχή των Τάξεων στη Συνέλευση της 5^ης Μαΐου 1789

Στη Συνέλευση των Γενικών Τάξεων (États généraux) του 1789 συμμετείχαν συνολικά 1.154 αντιπρόσωποι:

Τάξη	Αντιπρόσωποι	Περιγραφή / Σύνθεση
Κλήρος (Clergé)	291	Περιλάμβανε επισκόπους, αβάδες, αλλά και πολλούς φτωχούς ιερείς της υπαίθρου.
Ευγενείς (Noblesse)	285	Εκπρόσωποι της αριστοκρατίας και της αυλικής τάξης.
Τρίτη Τάξη (Αστοί) (Tiers État)	578	Εκπρόσωποι των αστών (δικηγόροι, έμποροι, επιστήμονες) - ο αριθμός τους είχε διπλασιαστεί για να ισοσταθμίζει αριθμητικά τις δύο άλλες τάξεις.

Το Βρετανικό μοντέλο.

Στις 28 Οκτωβρίου 1943, κατά τη διάρκεια της συζήτησης για την ανοικοδόμηση της αίθουσας της Βουλής των Κοινοτήτων (η οποία είχε καταστραφεί από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς το 1941), ο Ουίνστον Τσώρτσιλ εκφώνησε μια από τις πιο διάσημες ομιλίες του για την κοινοβουλευτική …. αρχιτεκτονική.

Στην ομιλία αυτή διατύπωσε την περίφημη φράση: «Διαμορφώνουμε τα κτίρια μας και στη συνέχεια τα κτίρια  διαμορφώνουν εμάς» («We shape our buildings and afterwards our buildings shape us»).

1. Τι υποστήριξε ο Τσώρτσιλ το 1943

Ο Τσώρτσιλ ζήτησε το κτίριο να ανακατασκευαστεί ακριβώς όπως ήταν πριν, εστιάζοντας σε δύο θεμελιώδη αρχιτεκτονικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά:

Ορθογώνιο (Παραλληλόγραμμο) Σχήμα (Oblong Shape):

Υποστήριξε ότι το παραλληλόγραμμο σχήμα επιβάλλει ένα καθαρό δικομματικό σύστημα.

Οι βουλευτές κάθονται πρόσωπο με πρόσωπο, με την Κυβέρνηση απέναντι από την Αξιωματική Αντιπολίτευση.

Όπως είπε, αυτό υποχρεώνει τον πολιτικό να πάρει σαφή θέση: αν θέλει να αλλάξει παράταξη, πρέπει να «διασχίσει το δάπεδο» (crossing the floor), μια πράξη με σοβαρό πολιτικό και ηθικό βάρος. Αντίθετα, στα ημικυκλικά αμφιθέατρα της Ευρώπης οι μετατοπίσεις γίνονται σταδιακά και διευκολύνουν τον πολυκερματισμό και τις ασταθείς συμμαχίες.

Περιορισμένο Μέγεθος / Έλλειψη Θέσεων για Όλους (Small Chamber):

Η αίθουσα είχε 437 θέσεις, ενώ οι βουλευτές ήταν πάνω από 600.

Ο Τσώρτσιλ υποστήριξε ότι αν η αίθουσα χωρούσε όλους τους βουλευτές, το 90% των συνεδριάσεων θα γινόταν σε ένα καταθλιπτικό, άδειο ή ημι-άδειο περιβάλλον.

Αντίθετα, ένας μικρός χώρος δημιουργεί αίσθηση οικειότητας, ζωντάνιας και έντασης (sense of intimacy and urgency). Στις μεγάλες στιγμές η αίθουσα γεμίζει ασφυκτικά, ενισχύοντας το δραματικό στοιχείο και την αμεσότητα του διαλόγου.

2. Οι διαφορές του Αγγλικού Κοινοβουλίου από τα Κοινοβούλια της ηπειρωτικής Ευρώπης

Η φιλοσοφία του Westminster διαφέρει ριζικά από τα ηπειρωτικά ευρωπαϊκά κοινοβούλια (όπως της Ελλάδας, της Γαλλίας ή της Γερμανίας):

Χαρακτηριστικό	Αγγλικό Κοινοβούλιο (Westminster)	Ελληνικό & Ευρωπαϊκά Κοινοβούλια
Αρχιτεκτονική Διάταξη	Παραλληλόγραμμη (δύο αντίπαλα έδρανα πρόσωπο με πρόσωπο).	Ημικυκλική / Αμφιθεατρική (πέταλο).
Πολιτική Δυναμική	Πολωτική / Δικομματική. Ενισχύει την άμεση αντιπαράθεση Κυβέρνησης και Αντιπολίτευσης.	Συναινετική / Πολυκομματική. Το πέταλο διευκολύνει το πολιτικό φάσμα (Αριστερά → Κέντρο → Δεξιά) και τις κυβερνήσεις συνεργασίας.
Χωρητικότητα & Έδρες	Δεν υπάρχουν ατομικές θέσεις. Οι βουλευτές κάθονται σε πάγκους χωρίς κρατημένες θέσεις ή θρανία.	Σταθερές ατομικές θέσεις με θρανία, υπολογιστές, μικρόφωνα και ηλεκτρονική ψηφοφορία για κάθε βουλευτή.
Τρόπος Ομιλίας	Από τη θέση του βουλευτή, όρθιος εν μέσω του σώματος, ενισχύοντας τον άμεσο, συζητητικό διάλογο.	Από το Κεντρικό Βήμα (ή το έδρανο), απευθυνόμενος στο σώμα και τον Πρόεδρο της Βουλής με μορφή λόγου/διάλεξης.
Ψηφοφορία	Σωματική μετακίνηση: Οι βουλευτές βγαίνουν από την αίθουσα και διέρχονται από δύο διαφορετικούς διαδρόμους (Aye Lobby ή No Lobby) για να καταμετρηθούν.	Ηλεκτρονική ψηφοφορία από τις έδρες τους ή ονομαστική δια βοής.
Ρόλος Προέδρου (Speaker)	Απόλυτα υπερκομματικός. Μόλις εκλεγεί, παραιτείται από το κόμμα του και δεν συμμετέχει ξανά σε κομματικές αντιπαραθέσεις.	Κομματική προέλευση. Ανήκει συνήθως στην πλειοψηφία της Κυβέρνησης, διατηρώντας την κομματική του ταυτότητα (παρότι ασκεί τα καθήκοντά του βάσει Κανονισμού).

Η διαφορά στον τρόπο τοποθέτησης των βουλευτών στο έδρανο ή στο κεντρικό βήμα, διαμορφώνει εντελώς διαφορετικές κουλτούρες κοινοβουλευτικής ρητορικής και πολιτικής αντιπαράθεσης.

1. Ομιλία από το Κεντρικό Βήμα (Ελλάδα / Ευρωπαϊκό Μοντέλο)

Στο ελληνικό και τα περισσότερα ευρωπαϊκά κοινοβούλια, ο ομιλητής αφήνει τη θέση του, ανεβαίνει στο κεντρικό βήμα, κοιτάζει προς το αμφιθέατρο και απευθύνεται στο σώμα.

Μονόλογος και Θεατρικότητα: Η τοποθέτηση στο κεντρικό βήμα προσιδιάζει στη δομή του αρχαίου θεάτρου ή της δικανικής ομιλίας. Ο ομιλητής προετοιμάζει έναν ολοκληρωμένο λόγο, ο οποίος έχει αρχή, μέση και τέλος, στοχεύοντας συχνά τόσο στους βουλευτές όσο και στις τηλεοπτικές κάμερες.

Επίσημο & Ακαδημαϊκό Ύφος: Ενισχύει το επίσημο, δομημένο και ενίοτε καταγγελτικό ή δογματικό ύφος. Ο λόγος παίρνει τη μορφή διάλεξης ή πολιτικής διακήρυξης.

Απουσία Αμεσότητας / Δυσκολία Παρεμβάσεων: Επειδή ο ομιλητής βρίσκεται σε απομονωμένη θέση εξουσίας (στο βήμα), οι διακοπές ή οι άμεσες ερωτήσεις από το ακροατήριο θεωρούνται «αντικοινοβουλευτικός θόρυβος» ή όχληση, παρά μέρος του διαλόγου.

2. Ομιλία από το Έδρανο (Ηνωμένο Βασίλειο / Μοντέλο Westminster)

Στη Βουλή των Κοινοτήτων, ο βουλευτής σηκώνεται απλώς όρθιος στη θέση που βρίσκεται, ανάμεσα στους συναδέλφους του, και απευθύνεται στον Πρόεδρο.

Αμεσότητα : Ο ομιλητής βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τους υπόλοιπους. Αυτό ευνοεί τις παρεμβάσεις (interventions): ένας άλλος βουλευτής μπορεί να σηκωθεί και να ζητήσει («Will the honorable gentleman give way?»). Αν ο ομιλητής παραχωρήσει τον λόγο, δέχεται ακαριαία μια ερώτηση/απάντηση και η συζήτηση γίνεται ζωντανός διάλογος.

Πνεύμα, Ετοιμότητα και Σαρκασμός: Απαιτείται εξαιρετική αντανακλαστική ικανότητα. Ο ομιλητής δεν μπορεί απλώς να διαβάσει ένα γραμμένο κείμενο· πρέπει να αντιμετωπίσει τις επευφημίες, τα αποδοκιμαστικά μουρμουρητά (heckling) και τις άμεσες ενστάσεις των απέναντι.

Οικειότητα και Ένταση: Η σωματική εγγύτητα, οι αντίπαλοι βρίσκονται σε απόσταση μόλις λίγων μέτρων,  κάνει τη συζήτηση πιο προσωπική, γρήγορη και ηλεκτρισμένη.

Συγκριτική Σύνοψη

Διάσταση	Κεντρικό Βήμα (Ελλάδα)	Έδρανο (Ηνωμένο Βασίλειο)
Φύση Λόγου	Δομημένος πολιτικός λόγος / Μονόλογος	Ζωντανή αντιπαράθεση / Διάλογος
Προετοιμασία	Ανάγνωση έτοιμων κειμένων/ομιλιών	Σημειώσεις, αυτοσχεδιασμός & αντανακλαστικά
Διακοπές & Ερωτήσεις	Θεωρούνται ενόχληση & Εκτός κανόνα	Θεσμοθετημένες (giving way) & επιθυμητές
Επικοινωνιακός Στόχος	Το εκλογικό σώμα & Τηλεόραση	Το ίδιο το Κοινοβούλιο & ο αντίπαλος